زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ٣٥٨ - ٣٧٥ مزار سيد محمد نفس زكيه

اصفهانى در چند صفحه بعد، وقتى از كسانى نام مى‌برد كه با محمد قيام كردند، از حسين بن زيد نقل مى‌كند كه گفت: «چهار تن از اولاد حسين بن على (ع)، با محمد، خروج كردند: خودم، برادرم عيسى و پسران جعفر بن محمد يعنى موسى و عبدالله».[١٢٩٨]

آنچه از اين روايت، بدون وارد شدن به بحث رجالى و اعتبار سند آن، مى‌توان به دست آورد، اين نكات است:

نكته اول: موسى‌بن‌جعفر (ع) هم در قيام شركت داشته است و حتى خود امام صادق (ع)، به ايشان و برادرش، مى‌گويد كه شما بازگرديد. حال با توجه به اينكه امام، چند سال قبل (١٢٥- ١٢٦ ه. ق) و در جريان كنگره «ابواء»، به عبدالله بن حسن (پدر محمد و ابراهيم)، گفته بود كه خلافت به آنها نخواهد رسيد و حتى دو فرزند او، كشته خواهند شد، چند سؤال مطرح مى‌شود: يكى آنكه چطور امام (ع) كه مى‌دانسته است، سرانجام اين قيام، شكست و نابودى است، به پسران خودش اجازه مى‌دهد كه در قيام شركت كنند؟!

سؤال ديگر آن است كه چرا خود آن حضرت، در قيام شركت نكرد؟! اگر بگويند چون ايشان امام بوده و معذور؛ مى‌گوييم مگر اين قضيه درباره موسى بن جعفر (ع)، فرزند ايشان، صدق نمى‌كند؟! و مگر امام با توجه به برخى از احاديث كه نام ائمه را ذكر كرده، نمى‌دانسته است كه بعد از او، مقام امامت به فرزندش موسى (ع)، مى‌رسد؟! پس چرا جان او را به خطر انداخته است؟! ممكن است گفته شود اين موسى، غير از امام كاظم (ع) است. اما اين سخن نيز درست نيست؛ چون وقتى به فرزندان امام صادق (ع) مراجعه كنيم، فقط يك نفر به نام موسى وجود دارد كه آن هم، امام كاظم (ع) است.

نكته دوم: اگر بر فرض بپذيريم فرزندان امام صادق (ع)، به‌ويژه موسى بن جعفر (ع)، در اين قيام، شركت كرده باشند، بايد كشته يا اسير مى‌شدند يا فرار مى‌كردند و در هر صورت، بهانه به دست منصور داده مى‌شد كه امام صادق (ع) را توبيخ و سرزنش كند.

[١٢٩٨] . همان، ص ٢٨٣.