زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ٣٥٩ - ٣٧٥ مزار سيد محمد نفس زكيه

شايد هم باعث مى‌شد وقتى موسى‌بن‌جعفر (ع)، به امامت مى‌رسيد، از طرف منصور يا خلفاى بعد از او، مورد توبيخ و سرزنش قرار گيرد؛ در حالى‌كه اصلًا چنين مطالبى در منابع گزارش نشده است.

حتى مى‌بينيم وقتى منصور از پيوستن فرزندان زيد (حسين و عيسى)، به سپاه محمد، آگاه مى‌شود، ابراز تعجب مى‌نمايد و از آن دو، پيش پدرشان حسن بن زيد كه گويا با منصور بود، گله مى‌كند. بنابراين، جاى شگفتى دارد كه منصور درباره شركت فرزندان امام صادق (ع)، هيچ‌گونه واكنشى از خودش، نشان نداده باشد.

نكته سوم: اين احتمال كه فرزندان زيد، چون خودشان در قيام شركت داشتند، خواسته باشند فرزندان امام صادق (ع) را هم شريك كرده باشند، چندان دور از ذهن نيست.

بنابراين در نتيجه بحث، مى‌توان گفت:

بدون آوردن روايات ذم، كه كم هم نيستند، هيچ‌يك از روايات ذكر شده، دلالت بر تأييد قيام محمد و ابراهيم نمى‌كند؛ زيرا روايت اول و دوم، همان‌گونه كه ذكر شد، فقط پيشگويى پيامبر اكرم (ص) و امام على (ع) را ثابت مى‌كند. روايت سوم و چهارم هم فقط يك سوى قضيه، يعنى شخصيت محمد و ابراهيم را ثابت و تأييد مى‌كند؛ نه قيام آن دو را. روايت پنجم هم، به غير از همه اشكالات وارد شده و بر فرض صحت، فقط مى‌تواند ثابت كند كه چون قيام محمد براى اصلاح امت و مبارزه با ظلم و ستم عباسيان بود، آن حضرت به فرزندانش، اجازه شركت در قيام او را داد. اما نمى‌توان ثابت كرد كه امام، اصل قيام وى را تأييد كرده باشد.

بنابراين در يك كلام، مى‌توان گفت كه جنبه اصلاحگرى و ظلم‌ستيزى قيام محمد و ابراهيم، مورد تأييد امام است. اما اصل قيام آن دو در آن اوضاع، مورد تأييد حضرت نيست.