زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ٢٠٤ - ٢٧٦ مرقد زبير بن عوام و عتبة بن غزوان

محلى نزديك به آن، شناسايى شده است.

امروزه قبر زبير، مهم‌ترين زيارتگاه اهل‌سنت در بصره، به شمار مى‌آيد؛ تا جايى‌كه شهر كهن و تاريخى بصره، به «زبير» تغيير نام داده است. به گزارش ابن‌جوزى، پس از شناسايى جنازه منسوب به زبير در سال ٣٨٦ ه. ق، امير ابوالمسك عنبر، از رجال بهاءالدوله ديلمى، گنبدى بر قبر وى، بنا كرد.[٧٥٦] پس از آن، در سال ٦٢٤ ه. ق، والى بصره در دوره مستنصر عباسى، به نام «امير شمس‌الدين باتكين بن عبدالله رومى ناصرى»، آنجا را ساخت.[٧٥٧]

گفته مى‌شود در سال ٩٧٩ ه. ق، به دستور سلطان سليم دوم عثمانى (فرزند سلطان سليمان قانونى)، گنبدى بر فراز قبر، ساخته شد. در سال ١٣٠٥ ه. ق، به دستور سلطان عبدالحميد دوم، دو پرده حرير نفيس زربافت، تهيه گرديد و روى قبر هريك از زبير و عتبة بن غزوان، نهاده شد. سپس در سال‌هاى ١٣٣٤ و ١٣٣٥ ه. ق- ١٩١٥ م، با تلاش «شيخ محمود مجموعى» و با همكارى اهالى و نيكوكاران شهر زبير، ساختمان مسجد، بازسازى گرديد. در دوره اخير نيز در سال ١٤٠٠ ه. ق- ١٩٨٠ م، وزارت اوقاف عراق، اين مسجد را بازسازى كرد.

مسجد داراى يك ورودى اصلى، در سمت غربى آن و مناره‌اى كاشى‌كارى شده است. شبستان آن، به طول ٤٥ متر و عرض ١٥ متر است و متصل به آن، رواقى به عرض دو متر، وجود دارد. در ضلع غربى شبستان، اتاقى است كه درون آن، قبر منسوب به عتبة بن غزوان، قرار دارد. در ضلع قبله (جنوبى) نيز، ورودى اتاق مقبره زبير، قرار دارد كه داراى يك ورودى ديگر از بيرون مسجد است. بر فراز مقبره زبير، گنبد بزرگى قرار دارد كه از بيرون، كاشى‌كارى شده و از داخل، با نقش‌هايى به سبك مغربى، تزيين يافته است.[٧٥٨]

...

[٧٥٦] . المنتظم، ج ١٤، ص ٣٨٣.

[٧٥٧] . المشاهد ذات القباب المخروطة فى العراق، ص ٦٤.

[٧٥٨] . تاريخ مساجد البصرة، صص ٥٦ و ٥٧.