ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٦٦ - مقصود
بتوحيد افتخار ميكنم. من كسى را در عبادت، شريك خدا قرار نمىدهم، بلكه با اخلاص، رو بدرگاه او مىآورم. در اينجا شرك در عبادت را نفى ميكند، زيرا عبادت، مخصوص كسى است كه اصل نعمتها از او باشد و نعمت هيچ منعمى بپاى نعمتهاى او نرسد. بديهى است كه جز خدا هيچكس بر چنين امورى قادر نيست.
(وَ لَوْ لا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ): چرا هنگامى كه داخل باغ شدى و ميوهها و درختها و مزرعه را ديدى، خدا را سپاسگزارى نكردى و نگفتى: هر چه خداوند بخواهد، ميشود و من با اينكه در راه جمع آورى اين ثروت كوشش كردهام، تنها بقدرت و لطف خداست كه اين ثروت، نصيبم شده است.
اگر خداوند نميخواست كه من ثروتمند شوم، ميان من و اين ثروت، فاصله ايجاد ميكرد و آن را در دسترس من قرار نميداد و بركت را از آن برميداشت، زيرا هر كس داراى ثروت و نعمتى هست، آن را از خدا دارد، نه از خودش؟! سپس در باره خودش گفت:
(إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مالًا وَ وَلَداً فَعَسى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْراً مِنْ جَنَّتِكَ):
اگر امروز مرا تهيدست مىنگرى و مرا از حيث مال و اولاد و قبيله، كمتر از خود مىيابى، اميد است كه خداوند در آخرت- يا در دنيا و آخرت- بمن باغى دهد بهتر از باغ تو.
(وَ يُرْسِلَ عَلَيْها حُسْباناً مِنَ السَّماءِ): و ممكن است باغ ترا دچار آفت كند.
يا اينكه صاعقهاى آسمانى بر آن نازل كند و همه را بسوزاند. اين معنى از ابن عباس و قتاده است.
زجاج گويد: يعنى بحساب كردارى كه از تو سر زده است، ترا عذاب خواهد كرد.
برخى گويند: يعنى تيرهاى عذاب خود را بصورت تگرگ يا سنگ يا هر چه كه بخواهد، بطرف باغها پرتاب مىكند و همه را از بين مىبرد.
(فَتُصْبِحَ صَعِيداً زَلَقاً): و بر اثر نزول بلا، اين باغ بصورت زمينى هموار