ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٩٦ - مقصود
يعنى: هنگامى كه به آب صاف و زلال رسيدند، خيمهها را بر سر پا كردند و در آنجا رحل اقامت افكندند. زجاج گويد: دليل قاطع اين نظر اين است كه خداوند مىفرمايد:( إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها) (انبيا ١٠٢: كسانى كه به نيكى ما رسيدهاند، از جهنم دورند و صداى آن را نمىشنوند) از آيه( ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا) نيز استفاده مىشود كه تنها طبقه خاصى هستند كه نخست اطراف جهنم گرد آورده مىشوند، آن گاه بجهنم مىروند. برخى گفتهاند:
مقصود اين است كه همه مردم- اعم از نيك و بد- در عرصه محشر گرد مىآيند.
٢- ابن عباس و جابر و اكثر مفسران گويند: منظور اين است كه همه بايد داخل جهنم شوند. چنان كه مىفرمايد:( فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ) (هود ٩٨: آنها را وارد آتش گردانيد) و مىفرمايد:( أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ) (انبيا ٩٨: شما داخل آن خواهيد شد) و مىفرمايد:
(لَوْ كانَ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها) (انبيا ٩٩: اينان اگر خدا بودند، داخل آتش نمىشدند.) مؤيد اين قول اين است كه بدنبال جمله مورد بحث مىفرمايد:( ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا) يعنى آن گاه مردم متقى را نجات مىدهيم و ستمكاران را در آنجا باقى مىگذاريم. از اين جمله استفاده مىشود كه همه داخل جهنم مىشوند.
در ميان اينان نيز اختلاف است. برخى گويند: خطاب فقط به مشركين است.
از ابن عباس هم نقل شده است:( وَ إِنَّ مِنْهُمْ) لكن بيشتر معتقد هستند كه خطاب بهمه مكلفين است هيچ نيك و بدى از آن مستثنى نيست جهنم براى مردم مؤمن سرد و سلامت و براى مردم كافر، عذاب و شكنجه است. سدى گويد: از مره همدانى در باره اين آيه سؤال كردم، گفت: ابن مسعود روايت كرده است كه پيامبر فرمود: مردم وارد آتش مىشوند آن گاه بتناسب اعمالى كه انجام دادهاند، خارج مىشوند. اولين دسته به سرعت برق و دومين دسته به سرعت باد سومين دسته به سرعت اسب سوار و چهارمين به سرعت شخص دونده و پنجمين به سرعت كسى كه راه مىرود، از آن خارج مىشود.
ابو صالح غالب بن سليمان روايت كرده است كه: در اينباره اختلاف پيدا شد. برخى مىگفتند: مؤمن داخل آتش نمىشود و برخى مىگفتند: همگان داخل مىشوند و