ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١١ - دلالت

مقصود اين است كه: رفتار ما رفتار كسى است كه مى‌خواهد بوسيله آزمايش، برفتار مردم و حالات باطنى آنها پى‌ببرند و الا ما بحال مردم آگاهيم. امثال اين مطلب، در جاهاى ديگر قرآن آمده است.

برخى گويند: معناى ابتلا و آزمايش، همان امر و نهى مردم است، زيرا بوسيله امر و نهى، مردم مطيع از عاصى شناخته مى‌شوند.

برخى گويند: مقصود از زينت زمين مردان است. برخى هم گويند: مقصود علما و انبياست.

(وَ إِنَّا لَجاعِلُونَ ما عَلَيْها صَعِيداً جُرُزاً): ما زمين را بعد از آبادى ويران مى‌سازيم و سطح آنها را صاف و هموار مى‌كنيم بطورى كه خشك و فاقد گياه باشد.

دلالت:

از جمله‌(أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا) بر مى‌آيد كه خداوند از مردم، عمل صالح خواسته و كارهايى كه آنها مى‌كنند، به اراده و اختيار خود ايشان است و از جانب خداوند اجبارى متوجه آنها نيست. بديهى است كه اگر چنين نبود، آزمايش آنها غلط بود، بنا بر اين عقيده جبريان باطل است.