فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥١ - اهليت حقوقى ،شناسايى سن بلوغ و تأثير آن در تكليف(٢) آيت الله شيخ حسن جواهرى
٣. صحيح ابن محبوب از عبدالعزيز العبدى از حمزة بن حمران از حمران :
قال : سألت أبا جعفر(ع) قلت له : متى يجب على الغلام أن يؤخذ بالحدود التامة و يقام عليه ويؤخذ بها ؟ فقال : إذا خرج عنه اليتم وأدرك، قلت : فلذلك حدّ يعرف به؟ فقال : «إذا احتلم أو بلغ خمس عشرة سنة أو أشعر أو أنبت قبل ذلك اُقيمت عليه الحدود التامة واُخذ بها وأخذت له ... (٦)؛
حمران مىگويد: از امام باقر(ع) پرسيدم : پسر بچه در چه سنى به واسطه نقض حدود الهى مورد مؤاخذه قرار مىگيرد و حدود به طور كامل بر او جارى مىشود؟ امام باقر(ع) در پاسخ فرمودند: زمانى كه از يتيمى خارج شود و بالغ شود. پرسيدم : آيا براى شناسايى خروج از يتيمى و رسيدن به بلوغ، نشانهاى وجود دارد؟ در جواب فرمودند: زمانى كه محتلم شود يا به سن پانزده سالگى برسد يا اينكه قبل از رسيدن به سن پانزده سالگى، موهاى خشن بر شرمگاه يا بر صورت او برويد. در اين زمان، حدود به طور كامل بر او اجرا مىشود و مؤاخذه مىشود». (٧)
اين روايت، در اثبات ادعاى ما صراحت دارد. حمزة بن حمران، همان گونه كه صاحب جواهر در مورد او مىگويد:
«فردى است كه روايات فراوانى از او نقل شده و احاديث او محكم و قابل اعتماد است. بزرگانى مانند ابن ابى عمير و حسن بن محبوب و ابن بكير و امثال ايشان كه از اصحاب اجماع هستند از او روايت نقل كرهاند». (٨)
(٦) وسائل الشيعة ، ج١ ، ص٣٠ ، ب ٤ از ابواب مقدمة العبادات ، ح ٢ .
(٧) روايات متعدد در باب اهميت اجراى حدود وجود دارد كه بر اساس آن حدود الهىحتى در مورد كودكان نيز ترك نمىشود لكن به طور ناقص اجرا مىگردد: وسائل الشيعة، ج٢٨، باب ١ از ابواب وجوب إقامتها بشروطها و تحريم تعطيلها ... ، ص ١١: مترجم.
(٨) جواهر الكلام ، ج٢٦ ، ص٢٥ .