هر چند محقق نائينى اولين كسى است كه اصطلاح اجماع مدركى را به كار برده است، اما پيشينه اين موضوع از او آغاز نمى‌شود. بر پايه تتبّع نگارنده، ميرزاى قمى(١١٥٠ ـ ١٢٣١) اولين فقيهى است كه به دليل ضعف مستند اجماع كنندگان، اجماع آنان را مخدوش دانسته است. (٧)به عبارت ديگر، او در مواردى كه مستند و مدرك اجماع كنندگان شناخته شده است به ارزيابى مستند آنان مى‌پردازد و براى اجماع، حجيتى قايل نيست و اين همان قول به عدم حجيت اجماع مدركى است. پس از او نيز شيخ محمد حسين اصفهانى صاحب فصول(م١٢٥٥)؛ شيخ مرتضى انصارى(١٢١٤ ـ ١٢٨١)؛ سيد على موسوى قزوينى(١٢٣٧ ـ ١٢٩٨)؛ ميرزا موسى تبريزى(م١٣٠٥)؛ حاج آقا رضا همدانى(١٢٤٠ـ١٣٢٢)؛ سيد محمد كاظم يزدى(١٢٤٧ـ١٣٣٧) و آخوند خراسانى(١٢٥٥ـ١٣٢٩) نيز با خدشه در مستند اجماع كنندگان، دليل اجماع را رد كرده‌اند (٨)و بدين وسيله نشان داده‌اند كه در موارد اجماع مدركى مى‌بايست به ارزيابى مدرك اجماع پرداخت و اجماع به تنهايى اعتبارى ندارد.

(٦) براى آشنايى با برخى از آثار مكتوب در اين زمينه مى‌توان با جستجوى عبارت «اجماع مدركى» و مانند آن در پايگاه‌هاى اينترنتى به مقاله‌هاى فراوانى در اين زمينه دست يافت.
(٧) قمى، ابوالقاسم، قوانين الاصول، ص٤٤٤ و ٤٥٧.
(٨) اصفهانى،محمد حسين، الفصول الغروية، ص٤٤؛ انصارى، مرتضى، فرائد الاصول، ج١، ص٩٢؛ انصارى، مرتضى، كتاب الطهارة، ج١، ص٢٠٥؛ موسوى قزوينى، سيد على، ينابيع الاحكام فى معرفة الحلال و الحرام، ج١، ص٢٤٩؛ تبريزى، ميرزا موسى، اوثق الوسائل، ص٤٣؛ همدانى، رضا، مصباح الفقيه، ج١(قسم١) ،ص٣٥ و ج١(قسم٢)، ص٤٣٠ و(قسم٢) ،ص٧٦٦؛ يزدى، سيد محمد كاظم، حاشيه مكاسب، ج٢، ص١٥؛ آخوند خراسانى، محمدكاظم، كفاية الاصول، ص٣٤٢ و ٤٢٦؛ آخوند خراسانى، محمد كاظم، درر الفوائد، ص١٢٣.