پاسخ گويد. از سوى ديگر، كوتاهى و دير كرد در پرداختن و پژوهش در اين مهم، ميراث پر مايه و پوياى فقهى اهل بيت(ع) را در بافت و زبانى دور از فهم اين نسل و عصر، زندانى كرده و زبان دين ناشناسان، جاهلان ناآگاه و يا آگاهان كينه ورز را عليه فقه باز و دراز خواهد كرد.

شريعت اسلامى، جامد و بى‌انعطاف انگاشته و تبليغ خواهد شد و راه را براى روى آورى به راه حلها و قوانين بيگانه، باز خواهد كرد. در نتيجه، اجتماعات بشرى از بركات رهبرى و بهره‌گيرى از كوثر محمّدى(ص) محروم خواهند شد.

روزنه‌اى به فهم درست نقش زمان و مكان در اجتهاد

اهميت و ژرفايى هر نظريّه‌اى بستگى به عظمت و گستردگى انديشه و هوشمندى صاحب آن است.

طرح نظريّه زمان و مكان، ديدگاه دانش مردى جامع بى‌بديل، بصير و همه سو نگر است. فقيهى كه در همه دانشهاى دينى مهارتى بالا داشت و احكام، معارف و تعاليم وحى را نوش كرده بود. هم امت اسلامى و مردم ايران را خوب مى‌شناخت، هم نيازهاى علمى و فكرى جامعه اسلامى را نيك دريافته بود و هم از ديگر كسان راه حلها را بهتر مى‌شناخت. فهم و تبيين و تفسير چنين نظريه‌اى، ژرف كاوى، مايه‌ورى، هوشمندى وتارَك‌بينى مى‌طلبد.

گُرد مردانى دانش‌ور، آگاه به جهان، عارف به زمان و خبره در همه زوايا و تعاليم اسلام بايد كه به تفسير انديشه آفتاب برخيزند.

در شناخت، بويژه تطبيق اين اصل كلى بايست روشن‌بينى، با انضباط فكرى، خودباورى و شهامت، با احتياط و زيركى همراه گردد و از افراط و تفريط دامن گرفت؛ زيرا در اين ميدان مقدّس، بى‌بند و بارى علمى، همان اندازه خطر ساز است كه جمود فكرى و كوته‌بينى.

در اين آوردگاه، بايد تبحّر و ژرف‌نگرى در فقاهت، با درك درست از زلال روحِ