منجمان گفته‌اند رواست تا در نتيجه، وضع براى ساكنان شهرهاى متفاوت، اختلاف داشته، روزه آنان مخالف روزه ما و روزه نداشتن آنان نيز، مخالف روزه نداشتن ما باشد؟

حضرت، در توقيع خود فرمود: به واسطه شك، نمى‌توان روزه گرفت. روزه را واگذار به ديدن آن و روزه بگير به ديدن آن. آيت اللّه‌ گلپايگانى، در مقام استدلال در اين باره، به روايت بالا اشاره كرده است و مى‌نويسد:

«شايد اين روايت وسائل... بر اين مطلب دلالت كند؛ زيرا راوى، درباره گفته منجمان، مبنى بر ديدن هلال در آفريقا و اندلس مى‌پرسد و امام(ع) در پاسخ مى‌فرمايد: با شك نمى‌توان روزه گرفت؛ امّا نمى‌فرمايد: ديدن هلال در سرزمينهاى دور كفايت نمى‌كند.» نگارنده مى‌گويد: در روايت، نكته ديگرى هم براى دلالت بر اين مطلب [ كه ديدن در هر جا باشد، كفايت مى‌كند ] وجود دارد و آن، سخن راوى است كه از باب استنكار و اظهار شگفتى مى‌گويد:

«آيا براى ما، پذيرش آنچه منجمان گفته‌اند، رواست؟ تا در نتيجه، وضع براى ساكنان شهرهاى متفاوت، اختلاف داشته و روزه آنان، مخالف روزه ما و روزه نداشتن آنان نيز، مخالف روزه نداشتن ما باشد؟»

گويا، آنچه براى آنان، شناخته شده و آشنا بوده، اين بوده است كه همه شهرها و سرزمينها، در آغاز و پايان روزه، بر يك وضع باشند.

بررسى روايات ديدن هلال در طول روز

اينك، به روايات ديدن هلال در طول روز مى‌پردازيم:

١. «و عنه، عن محمد بن جعفر، عن محمد بن أحمد بن يحيى، عن محمد بن عيسى قال: كتبتُ إليه(ع): جلعت فداك، ربّما غمّ علينا هلال شهر رمضان فنرى من الغد الهلال قبل الزّوال و ربّما رأيناه بعد الزوال، فترى أن نفطر قبل الزوال، إذا رايناه ام لا؟ و كيف تأمر فى ذلك؟

فكتب(ع): تتمّ الى الليل فإنّه ان كان تامّا رؤي قبل الزّوال.» (٩)

محمد بن عيسى مى‌گويد: براى

(٩)همان، ص٢٠١، باب ٨، ح٤.