مبدا زمانى ماه براى مردم، از همان نخستين شبى بود كه در آن هلال ديده مى‌شد. شارع هم، اين شيوه مردم را پذيرفت و به رسميت شناخت. گواه اين امر، شواهدى چون سخن امام صادق(ع) در صحيح حماد است كه مى‌فرمايد:

«اذا رأوا الهلال قبل الزّوال فهو ليلة الماضيه و اذا رأوا بعد الزّوال فهو لليلة المستقبلة.»

زيرا امام، در اين سخن خود، هلال را به شب نسبت داد. امّا اگر ديدن در روز صورت پذيرد، ما هم از آن در نمى‌گذريم و با مشهور و با تو، در اين باره اختلاف نمى‌كنيم....

اگر انعقاد شود كه چنانچه ملاك آغاز ماه، همان چيزى بود كه گفتيد، ناگزير مى‌بايست، آغاز ماه براى همه ساكنان زمين، يكى باشد و همه افقها را در بر گيرد، نه آن كه تنها افقهايى را در برگيرد كه در يك سمت زمين، سمت بالا، يا همان سمتى كه شب است، قرار مى‌گيرد.

پاسخ اين خواهد بود كه: آنچه سبب تمايز مى‌شود، همان چيزى است كه بيان داشتيم:

آغاز ماه، شب ديدن است و شب ديدن، يا شبى كه ماه در آن ديده شده نيم قوس مقابل سمت تابش خورشيد است و اين چيزى نيست كه به همه افقها تعلق داشته باشد، بلكه به نصف فوقانى [نصف پشت به خورشيد ] مربوط مى‌شود و بيشتر در نيمه ديگر (يعنى در نقاط غير قطب) روز است روز، پيوسته، در شمارش پيرو شب پيش از آن است و بنابراين ، نقاط مقابل كه هنوز در آنها شب فرا نرسيده نمى‌توانند به حساب اين شب [شبى كه اكنون در اين نيمه است ] عمل كنند، بلكه اين زمان، در آن نقاط، به حساب ماه گذشته گذاشته مى‌شود. وقتى شب، در چرخش خود، به اين