بين رفتن علم اجمالى، حكم اقل قطعى مى‌شود، يا اين كه اقل و اكثر ارتباطى درواقع از گونه دوران امر بين دو امر جداى از هم است كه در اين صورت، حكم اكثر قطعى مى‌شود و بايد روزه را تا بر طرف شدن سرخى در شرق آسمان ادامه داد.

يادآورى: همان گونه كه دوران امر بين اقل و اكثر، در مورد «موضوع» جريان دارد، مانند مثالى كه براى اقل و اكثر استقلالى ذكر كرديم، در مورد «متعلق» نيز جريان دارد، مانند مثالى كه براى اقل و اكثر ارتباطى آورديم.

وظيفه عقلى به هنگام شك در تكليف

در اين كه وظيفه مكلفٌ به هنگام شك در تكليف، عمل كردن به اصل براءت است، ترديدى نيست، منتهى اختلاف ميان علماى اصول درباره منشاء اين وظيفه است كه شرع است‌يا عقل و شرع؟

وحيد بهبهانى دومى را باور دارد. آنچه را كه در اين جا مى‌خواهيم به بحث بگذاريم، وظيفه عقلى مكلف است به هنگام شك در تكليف و نظر وحيد بهبهانى در اين باره.

براءتى كه به حكم عقل، در اين قسم از شك جارى مى‌شود، همان است كه علماى اصول اصطلاح براءت عقلى را در برابر براءت شرعى براى آن به كار مى‌برند. براءت شرعى هم در همين گونه از شك جارى مى‌شود، امّا منشاء آن نه حكم عقل، بلكه دليلهاى شرعى است كه به هنگام شك در تكليف حكم به براءت مى‌كنند.

علماى اصول براى اثبات براءت، علاوه بر استدلال به دليلهاى شرعى، در كنار آن به دليل عقلى نيز استدلال مى‌كنند و اين شيوه‌اى است كه نزد ايشان مشهور است، امّا تا پيش از محقق حلّى (م:٦٧٦ هـ .ق) نشانى از يك پرداخت علمى و عقلانى دقيقى از براءت عقلى يا به اصطلاح پيشينيان براءت اصلى ديده نمى‌شود.

تاريخ براءت عقلى نزد پيشينيان:محقق حلّى نخستين كسى است كه كوشيد تا