بر شعار «نقش زمان و مكان در استنباط فقهى» نيز احاطه علمى و بصيرت و تيزبينى و آينده‌شناسى و خلاقيت و غناى فكرى او را آشكار مى‌سازد. و تازه اين همه با هم كه خود تركيب بديع و بى نظيرى در سلسله درخشان شخصيّات اسلامى است، بى شك همه ابعاد شخصيّت امام راحل كبير ما نيست.

در باب مسأله زمان و مكان و نقش و تأثير آن در استنباط احكام اسلامى، كوته سخن آن است كه اين سر چشمه مبارك اگر به درستى شناخته و به كار گرفته شود، پشتوانه عظيم براى بهره مندى جوامع بشرى از كوثر شريعت اسلامى پديد خواهد آورد. تاكنون رايج‌ترين بهانه و دستاويز كسانى كه خواسته‌اند اجتماعات بشرى را از فيض هدايت و سعادت بخشى شريعت، محروم سازند اين بوده است كه احكام دينى را حقيقتى جامد و بى انعطاف پنداشته و جريان پيوسته و جوشان و تبديل‌پذير زندگى را با آن سازگار قلمداد كرده‌اند. اين سخن، اگر چه در مواردى از غرض ورزى و بى اعتقادى به اصل دين ناشى شده، ليكن در مواردى نيز از نا آگاهى و جهالت گويندگانش نشأت گرفته است، و اى بسا كه عكس العمل غير عالمانه يا غير حكيمانه ى برخى از دين باوران نيز به آشفته پندارى و آشفته گوييها دامن زده است.

حقيقتى كه امام راحل، رضوان اللّه‌ عليه، مطرح مى‌كند آن است كه كوثر شريعت و فقه، در جريانى دائمى و ابدى، از سرچشمه ى وحى، به سوى عرصه‌هاى گوناگون حيات جارى است. منشأ و مادّه حكم الهى، نه خرد و انديشه محدود بشر و نه مصلحت انديشيهاى كوته بينانه اوست كه در شرايط گوناگون زندگى قالب‌گيرى و منجمد