فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٢ - پژوهشى در ديدن هلال ماه ابوالقاسم خزعلى آیت الله
مىشود: اگر كسى با اين وصف، هلال را ببيند و به گونهاى بدان يقين كند كه هيچ شبهه و ترديدى براى او بر جاى نماند، آيا براى او جايز است به صرف اين كه بينايى قوىتر دارد و از چنين نعمتى برخوردار است، بر خلاف آنچه ديده عمل كند؟
پاسخ، بسيار مشكل است. بلكه مىتوان بر جايز نبودن چنان سرپيچى و بر معتبر بودن چنين ديدنى، هم به عمومات استدلال كرد و هم به روايات ويژهاى كه در اين مورد رسيدهاند. نمونه اين عمومات، روايات معتبرى است كه در وسائل الشيعه(ج٧/١٨٢) آمده است و يا مىگويد:
«اذا رأيتم الهلال فصوموا و اذا رأيتموه فافطروا»
يا مىگويد:
«هلال به رأى و گمانه زنى ثابت نمىشود.»
يا مىگويد:
«فاذا رأيت الهلال فصم و اذا رأيته فافطره.»
همچنين، رواياتى كه به عنوان ديدن هلال، از امام صادق(ع) رسيده است آن جا كه مىفرمايد:
«الصوم للرؤية والفطر للرؤية.»
اين اطلاقات و عمومات، كاستى ندارند از اين كه مورد بحث را در بر بگيرند و انصراف آنها را از مورد بحث ]به ديدن متعارف [نمىپذيريم.
البته اگر افراد برخوردار از بينايى قوىتر، همانند عنقا، نادر بودند كه در هر قرن، يا دو قرن يك مورد از آنان يابيده مىشد، چنين انصرافى جا داشت. در حالى كه چنين نسبت و در هر زمان و در هر سرزمينى، كسانى، با اين ويژگى وجود دارند، به گونهاى كه اگر ديگر مردمان به آنان توجه كنند، در همگون شمردن آنان با خود در حكم، مشكلى نخواهد بود.
بر اين پايه، اگر كسى، با اين ويژگى، به تنهايى هلال را ببيند و به آن يقين پيدا كند، بر وى لازم است آثار وجود هلال را بر اين ديدن مترتب سازد. روايات خاصى كه به ديدن كسانى مىپردازند كه به تنهايى هلال را ديدهاند، همين حكم را تأييد مىكنند، از باب نمونه:
١. «محمد بن على بن الحسين باسناده عن على بن جعفر انه مسأله اخاه موسى بن جعفر(ع)
عن