فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٢ - نوزايى فهم فقهى كنگره بررسى مبانى فقهى امام خمين نقش زمان و مكان در اجتهاد
آن با خاتميت و باعث عرفى شدن شريعت بررسى گردد.
لازم است اين مقوله را در درسها، محافل علمى، درسهاى تابستانى به نقد گذاشت و ان قلتَ و قلتُ كرد.
چنانچه عرض كردم، بايد تأثير اين دو عنصر را در هر يك از احكام شرعى الهى، احكام ولايتى و حكومتى، احكام اولى و ثانوى و فتاوا و نظرات اجتهادى فقها به بحث نشست.
نكته ديگر:بايد ديد امام چه وقتى اين بحث را مطرح كردند. قهراً پس از سالها ورود در حوزه اجرايى و تفكّر و انديشه در روش عملى كردن و پياده كردن كل احكام اسلام در جامعه، ابراز كردند.
از اين مطلب مىتوان نتيجه گرفت كه نظر اوّلى آن بزرگوار به بحثهاى نظرى، كه در بسيارى از مقالهها مطرح شد، نبوده است.
ايشان دو چيز را در نظر داشت و دو نكته باعث طرح اين نظريه شد:
يكى مسأله اجراى احكام بود كه به هنگام اجراى احكام، به ضرورت طرح اين بحث پرداختند. مقام اجرا با مقام مدرسه و بحث نظرى تفاوت مىكند؛ چه در اجرا، احكام نظامواره ديده مىشوند و مرتبط با هم كه از خود اين ارتباط احكام، ديدگاهها و مقتضيات جديدى رخ مىنمايد، ولى در مقام درس و بحث موضوعها و احكام، جداى از هم و مجرّد از ارتباطها بررسى مىگردد.
در اجراى احكام، تزاحمهايى پيدا مىشوند، ضرورتها پيدا مىشوند، ملاكات و مصالح، ظهور مىكنند كه در مباحث نظرى و علمى، فقيه به آن توجه ندارد.
در اجرا، مسأله قدرت و امكان پياده كردن و عملى كردن حكم مطرح است كه در بحثهاى نظرى حكم آن روشن است. وقتى فقيه به ميدان اجراى احكام مىآيد، با دهها مشكل رو به رو مىشود.
خيلى از چيزها، گذشت زمان، مقدمات و شرايط خاصى را مىطلبد كه براى اجراى آن بايد آماده شود. چه بسا در برخى موارد مستلزم حلال كردن حرام و حرام شدن حلالى گردد.