نگارنده مى‌گويد: اگر نظر برگزيده سيّد، تفاوت نهادن ميان ديدن پيش از زوال و پس از آن بود، نظر ابو يوسف را به عنوان نظرى كه در تأييد اوست و نه نظرى كه مخالف اوست نقل مى‌كرد.

اين نكته چنان روشن است كه هر گونه شرحى درباره‌اش، زياده مى‌نمايد.

سيّد مرتضى در ادامه مى‌نويسد:

«احمد در مورد هلال، پايان ماه [رمضان ]، نظرى همانند ابو يوسف دارد؛ امّا درباره هلال، آغاز ماه رمضان، از باب احتياط در روزه، نظرى همانند مخالفان ما بر گزيده است.» اين نقل، در حالى است كه علامه در تذكره مى‌نويسد:

احمد گفته: اگر [ديدن در روز ]در اوّل ماه رمضان وپيش از ظهر باشد، هلال از آنِ شب گذشته است. اگر هلال شوال باشد، در اين باره دو روايت است:

١. چنين روايتى نيز، همان حكم را دارد.

٢. هلال از آن شب آينده است.» (٥٦)

سيّد مرتضى در ادامه مى‌نويسد:

«دليل ديگر ما، روايت رسيده از امير مؤمنان(ع)، عبداللّه‌ بن عمر، عبداللّه‌ بن عباس، عبداللّه‌ بن مسعود و مالك بن انس است كه گفته‌اند: اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود، از آنِ شب گذشته است. در اين سخن مخالفى هم وجود ندارد.»

نگارنده مى‌گويد: چگونه اين نقل؛ با سخن شيخ طوسى در خلاف سازگارى دارد، آن جا كه مى‌نويسد:

«همچنين اين نظر (تفاوت نداشتن ديدن پيش از زوال، با ديدن پس از آن) از على(ع)، عمر بن خطاب، عبداللّه‌ بن عمر و انس بن مالك نقل شده است كه همه گفته‌اند: هلال در چنين فرضى، متعلق به شب آينده است و در اين سخن هم، مخالفى با آنان نيست و اين خود، دليلى است بر اين كه همين اجماع صحابه است.» (٥٧)

از آنچه گذشت، روشن شد كه كلام

(٥٦)تذكرة، ج١.
(٥٧)خلاف، ج١، ص١٣٤.