٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٤ - پژوهشى در ديدن هلال ماه ابوالقاسم خزعلى آیت الله

بوده است.» (٥٨)

بر اين پايه، به عقيده نگارنده در اين عبارت سيّد كه مى‌گويد: «اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود، به شب گذشته تعلق دارد» و «اذا رؤى الهلال قبل الزوال فهو لليلة الماضيه»سه واژه: «او بعد الزّوال» افتاده و در قسمت اخير: «لليلة الماضيه» نيز، دست تحريف به ميان آمده و عبارت سيّد را كه «لليلة القابله» بوده به «لليلة الماضيه» تغيير داده است. بدين سان، مى‌توان گفت: اصل عبارت سيّد، چنين بوده است:

«اذا رؤى الهلال قبل الزّوال او بعد الزوال فهو لليلة القابله»اگر هلال، پيش از ظهر، يا پس از آن ديده شود، به شب آينده بستگى دارد.

تا آن جا كه مى‌نويسد:

«و قال احمد فى آخر الشهر مثل قولنا»

به باور نگارنده، دست تحريف به اين عبارت نيز رسيده و درست آن است كه گفته شود:

«قال احمد فى آخر الشهر مثل قولنا و فى اوله مثل قول من خالفنا احتياطاً للصوم.» احمد، در مورد هلال پايان ماه [رمضان ] نظرى همانند نظر ما دارد، امّا درباره هلال آغاز ماه رمضان، از باب احتياط در روزه، نظرى، همانند نظر مخالفان ما را برگزيده است.

تا آن جا كه مى‌نويسد: از امير مؤمنان روايت رسيده كه فرمود:

«اذا رؤى الهلال قبل الزّوال.»

اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود.

در اين جا به باور نگارنده، كلمه «بعد الزّوال» يا «بعده» از ادامه عبارت افتاده است و در خبر آن، آن جا كه آمده: «فهو لليلة الماضيه» دست تحريف آن را بدين گونه در آورده و درست آن چنين است: «فهو لليلة القابله»

عبارت شيخ طوسى نيز، همين را مى‌گويد و در اين است كه صحابه مخالفتى ندارند.

اين، حقيقتى بسيار روشن است و گريزى هم از آن نيست. در غير اين صورت، از عبارت سيّد، هيچ برداشت درستى نمى‌شود و پاره‌اى از جمله‌ها، با پاره‌اى از جمله‌ها ناسازگارند.


(٥٨)الجوامع الفقهيه، ص٥٠٩.