تنها، يك چيز مى‌ماند و آن اين كه علامه در مختلف و سيّد در دروس، چونان كه گذشت، به سيّد چنين نسبت داده‌اند كه ميان ديدن پيش از ظهر و ديدن پس از آن، تفاوت مى‌گذارد.

بايد گفت: اين دو نيز، همان برداشتى را از سخن سيّد كرده‌اند كه ديگران داشته‌اند و شمار اينان اندك نيست.

اين بزرگان، گرفتاريهاى فراوان داشته‌اند و به همه مسائل اسلام و مسلمانان مى‌پرداخته‌اند و همين نيز، فرصتى براى ايشان بر جاى نمى‌گذاشته است، تا دليلى بر مدّعاى خود منطبق كنند و ببينند در صورت چنين برداشتى، آنچه به عنوان دليل موافق و تأييد كننده ذكر شده، صورت مخالف مى‌يابد و آنچه به عنوان مخالف ذكر شده، صورت موافق، بلكه تنها ظاهر عبارت را گرفته‌اند، آن سان كه هر يك از ما نيز، پيش‌تر، چنين برداشتى داشته‌ايم.

ديدن هلال در روز سى‌ام

بيشتر فقيهان شيعه برآنند كه هلال در چنين فرضى، به شب پس از آن بسته است. امّا گروهى از آنان، ترديد كرده‌اند و گفته‌اند: مسأله ، به خاطر اخبار متعارضى كه در اين باب رسيده، بسيار مشكل است.

شمارى اندك نيز بر اين نظر شده‌اند كه اگر هلال، بيش از ظهر ديده شود، از آنِ شب گذشته است و اگر پس از آن ديده شود، از آنِ شب آينده.

از اين گروه، تنها شيخ صدوق، فيض كاشانى، سبزوارى و نراقى را مى‌شناسيم و در عصر حاضر، حضرات آيات: ميلانى و خويى، به اين نظر گرويده‌اند.

شهيد در مسالك، در ردّ اين ديدگاه مى‌نويسد:

«اخبارى كه به عنوان دليل بر اين نظر اقامه كرده‌اند شاذند و علاوه روايات صحيح‌تر و مشهورتر، با آنها ناسازگارند.» (٥٩)

در اين جا، دو ادعا وجود دارد:

١. شاذ بودن اخبارى كه به عنوان دليل اقامه شده‌اند.

٢. ناسازگار بودن اين اخبار، بااخبار صحيح‌تر و مشهورتر.

ادعاى نخست:بنابراين ادعا، به

(٥٩)همان، ص١٤٣.