«اشكال در اين مسأله قوى است؛ چه، دو روايتى كه از اعتبار چنين نشانه‌اى حكايت دارند، از سند معتبرى برخوردارند. حتى روايت نخست، از مرتبه روايت صحيح، چيزى كم ندارد.... از همين جاست كه مصنف، در مختصر النافع و معتبر، در اين مسأله ترديد كرده و اين ترديدى بجاست.» (٤٣)

شيخ يوسف بحرانى در حدائق، به طور مفصل به اين بحث پرداخته و درباره آن سخن به ميان آورده است. (٤٤)

به هر روى، مسأله همان گونه كه گفته‌ايم، محل ترديد و اشكال است.

سيّد صاحب رياض، در هنگام شرح اين جمله محقق: «در عمل كردن، يا عمل نكردن به ديدن هلال، پيش از ظهر، ترديد است» مى‌نويسد:

«مصنف، هم در اين جا و هم در معتبر، ترديد كرده است.گفته شده: اين ترديد، از اصل در مسأله [كه ديدگاه نخست را ايجاب مى‌كند] و از دلالت پاره‌اى از متون، بر ديدگاه دوم، سرچشمه مى‌گيرد... اگر نظر مشهور، با آنچه ديدگاه بيشتر عالمان است، موافقت نداشت قول به آن، به هيچ ترديدى، قطعى بود. امّا، شايد اين مسأله ، همان گونه كه مصنف بر آن است، خالى از ترديد و شبهه بنا شد و البته، با اين همه، مقتضاى اصول، متعيّن بودن عمل به نظر مشهور است.» (٤٥)

نراقى (م:١٢٤٣هـ . ق.) در مى‌نويسد:

«سوم: بنا بر اقرب، اگر هلال، پيش از زوال ديده شود، از آنِ شب گذشته است.» (٤٦)

نراقى پس از بيان اين ديدگاه، بحث كاملى را براى استوار كردن ديدگاه خود، به ميان آورده است.

شيخ جعفر كاشف الغطاء، در كشف الغطاء مى‌نويسد:

«مبحث دوم، در بيان اماراتى است مانند: خبر واحد... و ديدن هلال،

(٤٢)مجمع الفائدة و البرهان، محقق اردبيلى، ج٥، ص٢٩٨، انتشارات اسلامى، وابسته به جامعه مدرسين .
(٤٣)مدارك،، سيد، ص٣٧٩.
(٤٤)حدائق، شيخ يوسف بحرانى، ج١٣، ص٢٨٤ ـ ٢٩٠.
(٤٥)رياض، ج١، ص٣٣٤.
(٤٦)نراقى.