يا آن كه معيار، ديدن متعارف و رسيدن ماه به حدّى است كه ديدن آن از سوى همگان امكان پذير باشد، آن سان كه در روايت رسيده: اگر يك نفر آن را ببيند، پنجاه نفر آن را ببينند آنچه به ذهن تبادر مى‌كند، همين معناى آخر است؛ يعنى به آن ابزارهاى رصدخانه‌اى و حتى چشمهاى توان مندتر از اندازه متعارف نمى‌توان اعتنا كرد و حكم ديدن را بر آن مترتب ساخت.

تقريباً، همه بر اين ديدگاه اتفاق دارند و حتى گفته شده:

«اين چيزى است كه در ميان ما، درباره آن، هيچ اختلافى وجود ندارد.» از ديدگاه نگارنده، در اين سخن، جاى درنگ بسيار است. از اين روى، مى‌گوييم:

اگر كسى كه داراى چشمانى قوى‌تر از معمول است، هلال را ببيند، آيا فقيه مى‌تواند به گونه جزم، بگويد:

هيچ وظيفه‌اى بر او نيست؟ و در نتيجه براى وى جايز است در روز اوّل ماه رمضان ]بنا به حكم ديدن خود او و در حالى كه ديگران هنوز ماه را نديده‌اند و به داخل شدن ماه رمضان حكم نشده است [ روزه نگيرد، چونان كه بر وى واجب است در پايان ماه، روزه بگيرد؟

چنين حكمى، بسيار مشكل است و بلكه حكم مى‌شود به اين كه اگر شخص به هلال يقين پيدا كند، بر او لازم است، به آنچه مقتضاى همين ديدن و وظيفه خود اوست، عمل كند. همچنين آيا اگر دو نفر عادل، كه چشمانى قوى دارند، هلال ديدند، گواهى آنان پذيرفته نمى‌شود و در حكم عدم دانسته مى‌شود و در نتيجه هيچ اثرى بر آن مترتب نيست؟

چنين حكمى بسيار مشكل است و به گمان نگارنده، هيچ فقيهى به آن ملتزم نمى‌شود.

همين اشكال، هنگامى قوى‌تر مى‌شود كه در همان ماه، به گونه اتفاقى، هلال [ماه بعدى ]را در شب بيست و نهم ببينند.

در چنين فرضى، هيچ ترديدى نيست كه آنچه افراد برخوردار از بينايى قوى‌تر، يا آنچه گواهان ديده‌اند، معتبر و مورد اعتناست؛ چه هيچ اختلافى در اين وجود ندارد كه ماه قمرى، نمى‌تواند