فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٢ - پژوهشى در ديدن هلال ماه ابوالقاسم خزعلى آیت الله
رمضان يغمّ علينا فى تسع و عشرين من شعبان فقال: «لاتصمه إلاّ أن تراه فان شهد أهل بلد آخر أنّهم رأوه فاقضه و إذا رأيته من وسط النّهار فأتمّ صومه الى الليل.» (٥)اسحاق بن عمّار مىگويد: درباره هلال ماه رمضان، در شرايطى كه در بيست و نهم شعبان، آن را نديدهايم، پرسيدم.
امام فرمود: آن روز را روزه مگير، مگر اين كه آن را ببينى. پس اگر مردمان شهر ديگرى، گواهى دارند كه آن را ديدهاند، آن روز را قضا كن.
اين روايت صحيح، به اطلاق خود، بر اين دلالت مىكند كه ديدن هلال، در يك شهر، براى ديگر شهرها نيز بسنده مىكند؛ چه، اگر مقصود امام(ع) شهرهاى نزديك بود، مىبايست چون در مقام بيان است، اين قيد را ذكر كند.
٤. «و عنه، عن القاسم، عن أبان، عن عبدالرحمن بن أبى عبداللّه، قال:
سألت أبا عبداللّه(ع) عن هلال شهر رمضان يغمّ علينا فى تسع وعشرين من شعبان.
قال: لاتصم إلاّ أن تراه فإن شهد أهل بلد آخر فاقضه.» (٦)
عبدالرحمن بن ابى عبداللّه مىگويد: درباره هلال ماه رمضان، در شرايطى كه در بيست و نهم شعبان، آن را نديدهايم، پرسيدم.
امام فرمود: روزه مگير، مگر اين كه آن را ببينى. پس اگر مردم شهرى ديگر، گواهى دادند، آن روز را قضا كن.
اين حديث، به واسطه وجود قاسم بن محمد جوهرى، در سلسله سند آن، حديثى ضعيف است؛ چه اين كه هيچ توثيقى درباره او نرسيده است. با اين وجود، حضرت آيت اللّه خويى رنج توثيق اين راوى و تصحيح آن را از اين ناحيه، بر دوش كشيده و نوشته است:
«وى، از راويان كامل الزيارات است و از آن جا كه راويان اين كتاب، همگى، ثقهاند، روايت او نيز صحيح است و مىتوان به آن تكيه كرد.» (٧)
امّا شنيده شده كه بعدها، وى از اين نظر برگشته و در برگهاى كه آن را در حوزههاى علميه پخش كردهاند، ديدگاه جديد خويش را
اعلام داشته است.
(٥)همان، ص٢٠١، باب ٨، ح٣.
(٦)همان، ص١٨٣، باب ٣، ح٩.
(٧)معجم رجال الحديث، آيت اللّه خويى، ج١٤، ص٥٤، الزهراء، بيروت.