١. «و بإسناده عن سعد بن عبداللّه‌، عن أحمد بن محمّد، عن الحسين بن سعيد، عن محمّد بن أبى عمير، عن هشام بن الحكم عن ابى عبداللّه‌(ع) أنّه قال: فيمن صام تسعة وعشرين قال: إن كانت له بيّنة عادلة على أهل مصر» أنّهم صاموا ثلاثين على رؤيته قضى يوماً.» (٢)

از امام صادق(ع) پرسش شد درباره كسى كه بيست و نُه روز، روزه داشته است.

امام فرمود: اگر گواه عادلى براى او گواهى داد كه اهل شهر، بر اساس دين هلال، سى روز روز گرفته‌اند، بايد قضاى آن يك روز، به جاى آورد.

در اين صحيحه، عبارت «بينة عادلة على أهل مصر» مطلق است، همه شهرهاى نزديك وهم شهرهاى دور را در بر مى‌گيرد.

به هيچ روى هم ، نمى‌توان از اين نكته روى بر تافت. مگر چه مانعى عقلى و شرعى وجود دارد كه اين اطلاق را به شهرهايى كه افقهاى نزديك به يكديگر دارند، بر گرداند؟ مگر آن كه ديدن، در خون همان شهرى كه به ثبوت ماه در آن مى‌كنيم، يا ديدن در شهرهاى نزديك به آن، به گونه خاص، بر ما فرض شده باشد.

امّا كجا دليلى از كتاب و سنت، براى چنين ادعايى در دست است؟

افزون بر اين، اگر در اين حديث، مقصود از «مصر» شهرهايى بود كه افق آنها، به افق شهر پرسش كننده نزديك است، مى‌بايست امام، كه در صدد بيان حكم بوده، به چنين چيزى تصريح كند.

٢. «محمد بن الحسن بإسناده عن الحسين بن سعيد، عن حمّاد، عن شعيب، عن ابى بصير عن أبى عبداللّه‌(ع) أنّه سئل عن اليوم الذي يقضى من شهر رمضان فقال: لاتقضه إلاّ أن يثبت‌شاهدان عدلان من جميع أهل الصّلاة متى كان رأس الشّهر و قال: لاتصم ذلك اليوم الذي يقضى إلاّ أن يقضى

أهل

(٢)همان، ص١٩٢، باب ٥، ح١٣.