كوتاه سخن آن كه: در اثبات اعتبار نداشتن ديدن در روز به اين اخبار، كه شهرتى قوى نيز، پشتوانه آنهاست، استناد مى‌شود، هر چند در برخى از روايتها، كلامى سست و ناهمگون، همانند: «او فى وسط النهار» آمده باشد. بر پايه آنچه گفتيم، نمى‌توان به اين سخن سيّد صاحب رياض، اهميتى داد، آن جا كه مى‌نويسد:

«گروهى از متأخران، در همراهى با سيّد مرتضى در ناصريات به اين نظر ]اعتبار داشتن ديدن هلال پيش از ظهر ]گراييده‌اند؛ چرا كه متنهاى دلالت كننده بر اين مطلب روشن هستند. سند آنها نيز معتبر است. اطلاقات پيش گفته آنها را تقويت و پشتيبانى مى‌كند و با ديدگاه توده علماى اهل سنت (چونان كه برخى از آنان به اين نظر تصريح كرده‌اند) در ناسازگاريند و در كنار همه اينها، سيّد مرتضى، بر اين مطلب ادعاى اجماع اماميه و نيز اجماع صحابه كرده است.

اگر اين نظر، با ظاهر صريح كلام فقيهان در آثارى چون:

منتهى، مسالك، خلاف و غنيه مخالفت نداشت، خالى از قوت نبود.

دعواى شهرت اين قول، مستفيض و بلكه مسلم است و بر اين پايه، دليلهايى بر ديدگاه دلالت دارند، دليلهاى قوى هستند، هر چند در مقايسه با دليلهاى مخالف، ضعيف باشند.

جمع ميان‌اين دليلها، هر چند به تقييد، يا تخصيص در آنها، فرع ايستادگى دليلها را برابر همديگر است و اين، چيزى است كه در اين جا نيست.

اگر موافقت نظر مشهور با نظر توده فقيهان عامه نبود، پذيرش آن، بى‌هيچ ترديدى قطعى بود، امّا اين مسأله به همين خاطر، خالى از شبهه نيست.» (٦٩)

چه شايسته است اين گفته سيّد صاحب رياض: «اگر اين نظر ] اعتبار ديدن هلال در روز [ با ظاهر صريح كلام فقيهان مخالفت نداشت و چه گرانسنگ است گفته‌هاى بعدى وى.

امّا آنچه پيش از آن آورده، يعنى اين كه آن ديدگاه را به گفته سيّد مرتضى در ناصريات تاييد كرده و اجماع صحابه و

(٦٩)ملاذ الأخيار، ج٦، ص٤٨٢؛ وسائل الشيعه، ج٧، ص٢٠١، باب؟، ح٢.