عبارت «تتم الى الليل» امر است به رساندن روزه به شب و ناظر به پايان ماه است و بر اين دلالت مى‌كند كه ديدن هلال در روز، اعتبارى ندارد. اگر اين حديث ناظر به آغاز ماه بود، دلالتش بر عكس مى‌شد. چگونگى پرسش، خود، دليل آن است كه روايت، ناظر به پايان ماه است؛ چه اگر آغاز ماه در نظر باشد، به طور طبيعى بايد پرسش درباره روزه گرفتن باشد و چنين پرسيده شود:

«اگر هلال در روز سى‌ام شعبان ديده شود، آيا بر ما واجب است، روزه بگيريم؟»

اما پرسش در پايان ماه، اين گونه است:

«اگر ماه، در روز سى‌ام ديده شود، آيا مى‌توانيم پيش از ظهر روزه را بگشاييم؟»

اين، همان چيزى است كه راوى در روايت‌خود پرسيده است.

افزون بر اين، امام فرمود:

«فانه ان كان تاماً رؤى قبل الزّوال»

اگر هلال تمام بود، پيش از ظهر ديده مى‌شد. اين، چيزى است كه با آغاز ماه، سازگارى ندارد؛ زيرا اگر ماه كامل مى‌بود ]ماه شعبان [روزه آخرين روز آن ] به عنوان نخستين روز ماه رمضان [واجب نمى‌شد. بنا براين تنها اين پرسش، با فرض پايان ماه، سازگارى مى‌يابد.

گويا امام فرموده است:

«روزه‌ات را به شب برسان و ماه را نيز كامل بدان.»

]اين هم، هيچ ناسازگارى با ديده شدن هلال در روز ندار؛ زيرا [وقتى ماه كامل باشد، ديدن هلال ماه آينده در روز ممكن است.

همچنين از اين گونه است، روايت دعائم الاسلام، كه پيش‌تر، آن را نقل كرديم:

«اذا رأيتم الهلال او رآه ذوا عدل منكم نهاراً فلاتفطروا حتى تغرب الشمس كان ذلك فى اول النهار او آخره.» (٦٨)

اگر هلال را در روز ديديد، يا دو نفر عادل از شما، آن را در روز ديدند، روزه مگشاييد، تا خورشيد غروب كند، خواه اين ديدن در آغاز روز

(٦٨)ملاذ الأخيار، ج٦، ص٤٨١؛ وسائل الشيعه، ج٧، ص٢٠١، باب ٨، ح١.