شب است. اين را، از رواياتى كه اصحاب به آنها اعتنا كرده‌اند و بلكه از رواياتى هم كه به شاذ بودن آنها حكم كرده‌اند، برگرفتيم؛ چه همان روايات شاذ نيز، اگر چه به مدلول مطابقى آنها عمل نكرده‌اند، باز هم ] دست كم در مدلول غير مطابقى [ ديدن در شب را معتبر دانسته و افزون بر اين، در يك طرف تفصيل، از آن حكايت كرده‌اند كه: اگر ديدن، پيش از زوال باشد، هلال متعلق به شب گذشته است.

اگر باز هم نمى‌پذيريد، مى‌توانيد نيمه دوم روايات ]طرف دوم تفصيل [ را بنگريد كه ديدن، پس از ظهر را از آنِ شب آينده مى‌داند. اين چيزى است كه از آن، اعراض نكرده‌اند.

مقصود از اين بحث، با همه طول و تفصيل، آن است كه هلال، گرچه به صرف تحقق آن در آسمان، آغاز ماه است، امّا نه آغاز حساب ماه ونه آغاز احكامى كه بر آغاز ماه مترتب مى‌شوند.

شارع، در اين مسأله ، تصرفى كرده و آغاز حساب ماه را ديدن آن آغاز شب دانسته و بدين ترتيب، اعتراضهاى وارد بر ديدن آن در روز،