صاحب جواهر، در اين باب، به شرح سخن گفته و ما، پيش از اين، كلام وى را در بحث درباره روايات آورديم. فيض كاشانى، به عمل به ديدن هلال، در پيش از ظهر گراييده و به پاسخ‌گويى از كلام شيخ پرداخته است. (٤٨)

بررسى ديدگاه فقيهان

اينك، شايسته است در گفته‌هاى عالمان كه گذشت و همچنين در اين كه چگونه اخبار و روايات رسيده در اين باب را بررسى كرده و با هم سازگارى داده‌اند، بنگريم:

از آن جمله است‌سخن سيّد مرتضى در ناصريات كه مى‌نويسد:

«اگر هلال ، پيش از ظهر ديده شود، به شب گذشته بستگى دارد. اين نظر، درست و همين نيز، فتواى اصحاب ماست.

ابوحنيفه نيز، به اين نظر گرويده، با اين تفاوت ميان ديدن پيش از ظهر و پس از ظهر، فرقى ننهاده است.

نظر محمد بن حسن، شيبانى، مالك و شافعى نيز، همين است.

ابو يوسف هم مى‌گويد: اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود، به شب گذشته بستگى دارد و اگر پس از ظهر ديده شود، از آن شب آينده است.

احمد، در مورد هلال پايان ماه، نظرى همانند نطر ابو يوسف دارد و امّا درباره هلال آغاز ماه رمضان، از باب احتياط در روزه، نظرى همانند نظر مخالفان ما را برگزيده است.

دليل ما، يكى اجماع و ديگرى روايات رسيده از اميرمؤمنان(ع)، عبداللّه‌ بن عمر، عبداللّه‌ بن عباس، عبداللّه‌ بن مسعود و انس بن مالك است كه گفته‌اند: اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود، از آن شب گذشته است. در اين سخن، مخالفى هم وجود ندارد.» (٤٩)

از اين گفته، چنين برداشت كرده‌اند كه سيّد، به تفاوت ميان ديدن هلال، پيش از زوال و ديدن آن، پس از زوال، معتقد بوده است، همان گونه كه اين گرايش، از ظاهر كلام ايشان، بر مى‌آيد. از اين روى، وى را در شمار پيشينيان معتقد به اين ديدگاه دانسته‌اند.

(٤٧)كشف الغطاء، شيخ جعفر كاشف الغطاء، ص٣٢٥.
(٤٨)وافى، ج١١، ص١٥٠.
(٤٩)الجوامع الفقهيه، ص٢٤١.