امام نوشتم: فدايت‌شوم! گاه هلال رمضان، از ديده ما، پنهان مى‌ماند و فرداى آن، پيش از زوال، هلال را مى‌بينيم. گاه نيز، هلال را پس از زوال مى‌بينيم. آيا نظر مبارك بر اين است كه اگر هلال را ببينيم، روزه را پيش از زوال افطار كنيم، يا خير؟ در اين باره، چه مى‌فرماييد؟

امام، در پاسخ نوشت: تا شب به پايان مى‌برى، چه اگر تمام بود، پيش از ظهر، ديده مى‌شد.

٢. «و عنه، عن النضر بن سويد، عن القاسم بن سليمان، عن جرّاح المدائنى قال: قال أبو عبداللّه‌(ع): من رأى هلال شوال بنهار فى شهر رمضان فليتمّ صيامه(صومه).» (١٠)

هر كس، هلال ماه شوّال را در روز ماه رمضان ببيند، بايد روزه خود را كامل كند.

٣. در روايت مرسلى كه از برخى نامه‌هاى حضرت امير(ع) نقل شده آمده:

«إذا رأيتم الهلال أو رآه ذو عدل منكم،نهاراً فلا تفطروا حتى تغرب الشمس، كان ذلك فى أول النهار أو فى آخره.» (١١)

اگر هلال را در هنگام روز ديديد، يا دو نفر عادل از شما، آن را در روز ديدند، روزه را نگشاييد، تا خورشيد غروب كند؛ خواه اين ديدن، در آغاز روز باشد، خواه در پايان آن.

٤. بنا بر همين روايت، فرمود:

«لاتفطروا إلاّ لتمام ثلثين من رؤية الهلال أو بشهادة شاهدين عدلين أنّهما رأياه.» (١٢)

روزه نگشاييد، مگر به كامل شدن سى‌روز از هنگام ديدن هلال، يا به استناد گواهى دو شاهد عادل، مبنى بر اين كه، آن را ديده‌اند.

مرحوم محمد حسن نجفى، در جواهر الكلام (ج١٦/٣٦٦) براى اثبات بى‌اعتبارى ديدن هلال در پيش از ظهرِ روزِ سى‌ام، به اين اخبار استناد جسته و خدشه‌هايى را كه به سند و مضمون اين اخبار شده پاسخ داده و پس از آوردن خبر آخرين، چنين نوشته است:

«پوشيده نيست كه چگونه اين خبر، اشعار دارد كه مقصود از اطلاق «رؤيت» «رؤيت» در شب است. بر اين پايه، روايات مستفيض، يا (چنانكه گفته شده) متواتر، دلالت كننده بر اين كه هم آغاز و هم پايان

(١٠)همان، ح٢.
(١١)جواهر الكلام، شيخ محمد حسن نجفى، ج١٦، ص٣٦٧، داراحياء التراث العربى، بيروت؛ دعائم الاسلام، قاضى نعمان تميمى مغربى، ج١، ص٣٣٣.
(١٢)همان.