در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٤ - استفاده از عقل و نقل براى شناخت راه

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللهِ الَّتِي فَطَرَ النّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ؛[١] پس روى خود را متوجه آيين خالص پروردگار كن. اين فطرتى است كه خداوند انسان ها را بر آن آفريده؛ دگرگونى در آفرينش الهى نيست؛ اين است آيين استوار.

يكى از نشانه‌هاى اديان باطل نيز همين است كه مشتمل بر آموزه‌ها و قوانينى هستند كه با فطرت انسانى سازگار نيست. بر همين اساس، در بين مسالك و فرقه‌هاى منتسب به اسلام نيز اگر فرقه‌هايى وجود داشته باشند كه داراى عقايد، دستورالعمل‌ها و شيوه‌هاى مخالف با فطرت باشند، دليل بر بطلان و انحرافى بودن آن‌ها است.

در هر صورت، براى شناسايى مسير، مقاطع، منازل و چگونگى پيمودن اين راه براى كسانى كه هنوز به مقصد نرسيده‌اند دو راه تصور مى‌شود: راه نقلى و راه عقلى. البته منظور اين نيست كه براى وصول الى الله دو راه وجود دارد. راه وصول الى الله يكى است و آن همان «صراط مستقيم» است؛ ولى شناختن آن از دو راه ميسّر است.

مراد از راه نقلى آن است كه از كسانى كه اين مسير را پيموده و به مقصود نايل شده‌اند استفاده كنيم. البته اين راه در صورتى از هر جهت قابل اعتماد است كه از جانب قرآن و پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و حضرات ائمه معصومين(عليهم السلام) ارائه شده باشد. ديگران براى ما مشكوك هستند كه آيا واقعاً به حقيقت عرفان و مقام‌هاى عالى آن رسيده‌اند يا امر بر آن‌ها مشتبه شده، فريب خورده و اشتباه مى‌كنند و شبحى براى آن‌ها مجسّم شده و آن را حقيقت پنداشته‌اند، و يا كسانى از روى علم و عمد دروغ مى‌گويند و ادعايشان از اساس كذب است.

نسبت به راه نقلى، اين مطلب نيز بايد مورد توجه قرار گيرد كه على‌رغم آن‌كه همه انبيا بر حسب مقتضيات زمان و قدرت درك و دريافت مردم و امت‌ها راه‌هاى وصول به قرب الهى را به بشر نشان داده‌اند، ولى به عللى كه در مباحث پيشين به برخى از آن‌ها