در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٤٤ - ٢ همه جانبه بودن

جد نماز و جهاد است و از همه اين‌ها بهتر است؟! اگر مسلكى چنين گفت، در باطل بودن آن ترديد نبايد كرد و چنين مسلكى قطعاً منحرف است. با پيروى از چنين توصيه‌ها و مسالكى ممكن است بُعدى از وجود انسان كه مربوط به ذكر و توجه قلب به خدا است رشد كند؛ ولى آيا آن بخش از توجه به خدا كه بايد در جبهه و با جان‌بازى و ايثار و فداكارى حاصل شود نيز در شخص به منصه ظهور مى‌رسد و رشد مى‌كند؟

مسلك حق عرفانى آن است كه تمام شؤون زندگى را متوجه خدا كند. بگويد، كار كن براى خدا، درس بخوان براى خدا، عبادت كن براى خدا و ازدواج كن براى خدا. آرى، ازدواج هم اگر براى خدا باشد عبادت محسوب مى‌شود و انسان را به خدا نزديك مى‌كند. چنين مسلكى مى‌گويد، به همسرت كمك كن براى خدا. كمك به همسر نيز اگر براى خدا شد عبادت و سير و سلوك است. همان‌گونه كه حاضر شدن در ميدان رزم با دشمنان خدا نيز راهى براى نزديك شدن به خدا است. راه رسيدن به خدا تنها نشستن در صومعه و تسبيح گرداندن و ذكر گفتن نيست. آن هست، اين‌ها هم هست.

از سوى ديگر كسانى هم كه مى‌گويند، اسلام براى خدمت به مردم و جامعه آمده است و «عبادت به جز خدمت خلق نيست»، اين‌ها نيز يك‌سونگر هستند. اسلام هم اين را دارد و هم آن را. اسلام مى‌گويد، هم كسب و كار كن، كشاورزى كن، صنعت‌گر خوبى باش، درس بده، درس بخوان، به دانشگاه برو، آماده جنگ و جهاد در راه خدا باش، و هم شبانگاه مقدارى از وقتت را به عبادت خدا اختصاص بده. علاوه بر آن، هنگامى كه مشغول كارهايت هستى خدا را فراموش مكن و در همه حال به ياد خدا باش:

الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللهَ قِياماً وَقُعُوداً وَعَلى جُنُوبِهِم؛[١] همانان كه خدا را [در همه احوال]ايستاده و نشسته و به پهلو آرميده ياد مى‌كنند.

در روايت هست كه براى قضاى حاجت هم كه مى‌روى به ياد خدا باش![٢] اِنَّ ذِكْرَ اللهِ