در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٩ - پيشينه عرفان در جوامع انسانى
در هر صورت، همانگونه كه اشاره كرديم، گرايش به معنويات در تاريخ بشر تاريخچهاى بس كهن دارد و در ميان اقوام و ملل و مذاهب مختلف از ديرزمان چنين گرايشهايى وجود داشته است. شايد قديمترين كتابهايى كه امروزه بشر در دست دارد كتابهاى دينى و مذهبى است و در اين ميان ظاهراً كتابهاى دينى هندوها از همه قديمىتر است. در اين كتابها مطالب فراوانى درباره روح و كمالات معنوى و روحى وجود دارد كه البته غالباً به صورت تحريف شده است اما مطالب بسيار خوب و عالى نيز گاه در ميان آنها يافت مىشود.
در همين زمينه به خاطر دارم كه زمانى مطلبى را از يكى از اين كتابها مىخواندم كه مضمون آن به گونهاى بود كه گويى ترجمه سوره توحيد (قُلْ هُوَ اللهُ أَحَد) را نوشتهاند. اين در حالى است كه هندوها مردمى بتپرست هستند و روح آيينشان با توحيد سازگارى ندارد؛ ولى گاهى چنين مطالبى نيز در كتابهاى آنها ديده مىشود. گرچه اينگونه مطالب با قرار گرفتن در كنار آن حجم عظيم مطالب تحريف شده، اصالت خود را از دست داده؛ ولى وجود آنها نشان مىدهد كه اصل اين كتابها مطالب صحيحى بوده كه از تعاليم انبياى الهى اخذ شده بوده است، ولى به تدريج دچار تحريف و انحراف گرديده تا بدانجا كه يك آيين توحيدى به شرك و بتپرستى مبدّل گرديده و به وضعى كه امروزه مشاهده مىكنيم درآمده است.
در قرآن كريم نيز شواهدى در اين باره وجود دارد؛ نظير آياتى كه دلالت دارد بر اينكه در ميان همه امتها پيامبرى از جانب خداى متعال مبعوث شده است:
وَإِنْ مِنْ أُمَّة إِلاّ خَلا فِيها نَذِير؛[١] هيچ امتى نبوده مگر اين كه در آن هشدار دهندهاى گذشته است.
وَلَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّة رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللهَ وَاجْتَنِبُوا الطّاغُوتَ؛[٢] و در حقيقت، در
[١] فاطر (٣٥)، ٢٤. [٢] نحل (١٦)، ٣٦.