در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢١٧ - توحيد افعالى، صفاتى و ذاتى در عرفان
ما در اينجا قصد آن نداريم كه تكتك اين مراحل را با خصوصيات و مطالبى كه پيرامون آنها وجود دارد ذكر كنيم. در عين حال، زحماتى را كه بزرگان در اين راه كشيدهاند ارج مىنهيم. آنان ساعتها و روزها و بلكه سالها روى اين مطالب تأمل كردهاند و فكر و ذهنشان را به كار گرفتهاند و انشاءالله تلاش آنان در نزد خداى متعال مأجور و مشكور است. مطالب آنان يادآورى خوبى است براى كسانى كه مىخواهند در اين راه قدم بردارند؛ ولى تأكيد مىكنيم كه اين همه بدان معنا نيست كه هر آنچه اين بزرگان گفتهاند صحيح و مطابق با فرمايشات حضرات معصومين(عليهم السلام) است. اين تقطيعها و مرحلهبندى كردن و منزل درست كردنها به اين صورت قطعاً امرى اعتبارى است و در كلمات پيامبر و ائمه(عليهم السلام) به اين صورت وجود ندارد. بسته به اينكه انسان چه مقياسى را در نظر بگيرد و چه فواصلى را تعيين كند، مىتوان منازل و مراحل سير و سلوك را به طرق مختلفى اعتبار كرد. نظير اين است كه براى تعيين فاصله يك مسير مىتوانيم بگوييم: «سه» فرسخ، يا «هيجده» كيلومتر يا «ده» مايْل. اينكه چه عددى را ذكر كنيم بسته به اين است كه چه واحد و مقياسى را در نظر بگيريم. در ذكر منازل و مراحل سير عرفانى نيز همينگونه است. بنابراين در ذكر اعداد مختلف براى تعيين منازل و مراحل، تناقضى بين فرمايشات بزرگان نيست و بستگى دارد كه مراحل و منازل را بر چه اساسى بخواهيم تقسيم كنيم.
به هر حال اگر بخواهيم اين منازل را فهرستوار هم ذكر كنيم بحث به درازا خواهد انجاميد، به خصوص اگر بخواهيم به نقد آنها نيز بپردازيم. از اين رو ما در اينجا تقسيمى را كه مختصرتر از همه تقسيمات است و در كلمات بزرگان به آن اشاره شده ذكر مىكنيم و مقدارى پيرامون آن توضيح مىدهيم.
توحيد افعالى، صفاتى و ذاتى در عرفان
همانگونه كه اشاره كرديم، براى رهايى از «خودپرستى» و واصل شدن به معبود و