در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٣٦ - ١ مطابقت با فطرت
به دستگيرى و راهنمايى شرع نيازمنديم. ما براى آنكه از همه استعدادهايمان به نحوى استفاده كنيم كه در راستاى نيل به هدف خلقتمان باشد، بايد دست به دامان خالق و سازنده خود شويم كه هم تمام زوايا و ابعاد وجود ما را مىشناسد و هم به هدف خلقت انسان و راه رسيدن به آن كاملا علم دارد. او است كه بايد ما را در اين مسير راهنمايى كند. راهنمايى خداى متعال نيز از طريق ارسال رسل و انزال كتب و شرايع و اديان آسمانى صورت پذيرفته است.
بنابراين بر اساس اين تحليل عقلى بسيار روشن است كه عرفان و رؤيت و شهود قلبى و حضورى خداوند نمىتواند از مسيرى حاصل شود كه برخلاف دين و شريعت باشد. حركت در چارچوب شريعت و رعايت دقيق دستورات و ضوابط آن، از مشخصهها و لوازم اجتنابناپذير يك برنامه جامع و كامل و صحيح عرفانى است. به هيچ وجه معقول و قابل قبول نيست كه ما عرفانى داشته باشيم كه به كمال انسان منتهى شود اما با شرع الهى تنافى داشته باشد. عدم ملاحظه احكام و دستورات شريعت و كوچكترين تنافى و تضاد با آنها نشانه انحراف يك برنامه و مكتب عرفانى است.
پس به طور خلاصه، نتيجه اين بيان عقلى اين است كه مهمترين شاخصههاى يك عرفان صحيح و جامع و كامل و به دور از تحريف و انحراف عبارتند از: همه جانبه بودن، مطابقت با فطرت، و عدم مخالفت با شريعت و دستورات و احكام الهى.
ويژگىهاى عرفان اسلامى در آينه كتاب و سنّت
آنچه را كه درباره ويژگىهاى عرفان حقيقى، از راه تحليل عقلى بدان رسيديم، با مراجعه به كتاب و سنّت و آيات و روايات نيز تأييد مىشود. در اين قسمت از بحث به بررسى كمّ و كيف اين تأييد مىپردازيم.
١. مطابقت با فطرت
گفتيم يكى از ويژگىهاى عرفان صحيح و حقيقى، مطابقت آن با فطرت انسانى است. در