در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٢٠ - پيشينه عرفان در جوامع انسانى
ميان هر امتى فرستادهاى برانگيختيم [تا بگويد:]خدا را بپرستيد و از طاغوت دورى كنيد.
ما معتقديم كه خداى متعال ١٢٤ هزار پيامبر فرستاده است. اين در حالى است كه ما حداكثر با نام ٢٦ نفر از آنان و مختصرى از تاريخشان آشنا هستيم و نسبت به بقيه آنها اطلاعى نداريم كه در چه زمان و در كجا و در ميان چه قومى مبعوث شدهاند. از اين رو هيچ بعدى ندارد كه در هندوستان، چين، ژاپن و ساير اقطار عالم پيامبرانى در هزاران سال قبل مبعوث شده و دين توحيد را به مردم معرفى كرده باشند اما به تدريج در اثر تحريفها و انحرافها آن دين توحيدى به شرك و بتپرستى تبديل شده باشد؛ همانگونه كه در مواردى نظير شبه جزيره عربستان برايمان معلوم است كه چنين چيزى اتفاق افتاده است.
يا در همين زمينه، براى مثال، با آنكه يهودىها معروفترين اقوام عالم در توجه به ماديات و فكر مادى داشتن و دنياپرستى هستند؛ ولى در ميان آنان عرفاى بزرگى نيز وجود دارد كه در جهات معنوى زحمتهاى فراوانى كشيدهاند و معارف بسيار بلندى را در زمينه معرفت خداوند و صفات او بيان كردهاند. وجود چنين افرادى در ميان ملتى كه توجه افراطى به ماديات و لذايذ و شهوات دنيايى در ميان آنان به صورت طبيعتى ثانوى درآمده است واقعاً مايه بسى شگفتى است. اين نشان مىدهد كه شايد در ميان يهود هم در ابتدا چنين گرايشهايى وجود داشته و بعد به تدريج از ميان رفته است. البته اين احتمال نيز وجود دارد كه اين تعداد اندك از يهوديان كه به مراتب بالايى در عرفان و معنويت رسيدهاند اين مطالب را از ديگر اقوام و ملل استفاده كرده باشند.
در اين ميان، در مقايسه با ساير ملل و پيروان ساير اديان (به جز اسلام و مسلمانان) در باب توجه به معنويات و كمالات روحى و عرفانى، مسيحيان از بقيه جلوترند. اين امر نيز بدان سبب است كه زندگى مسيحيان از همان آغاز پيدايش با رياضت و رهبانيت و ترك دنيا توأم بوده است. عامل اصلى اين مسأله نيز اين بوده كه حواريون و ياران حضرت