در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٩ - راه نقلى، در دست رس عموم

البته ترديدى نيست كه معارف الهى داراى مراتب مختلفى است و هر كس ظرفيت درك هر معرفتى را ندارد. اين مطلبى است كه در جاى خود محفوظ و مسلّم است؛ ولى نسبت به مراتب مختلف كمال، هدايت و ارائه طريق از جانب خداوند بايد به گونه‌اى باشد كه هر كس بتواند به هر درجه و مرتبه‌اى كه ظرفيت آن را دارد، برسد. از اين رو خداى متعال نيز هدايتش به گونه‌اى است كه هر كس به فراخور ظرفيت واستعداد خود مى‌تواند از آن بهره ببرد و همان‌طور كه گفتيم، در اين جهت هيچ بخلى از جانب خداوند تصور نمى‌شود.

از سوى ديگر انبياى الهى نيز كه از جانب خداوند براى رساندن اين هدايتْ مأمور شده‌اند معصوم هستند و در ابلاغ اين پيام هيچ خللى از ناحيه آنان وارد نشده است. اين‌گونه نبوده است كه انبيا برخى پيام‌هاى الهى را به سبب روابط دوستانه و خويشاوندى به برخى افراد خاص اختصاص داده و ديگران را محروم كرده باشند! البته در اين مورد نيز تأكيد مى‌كنيم كه انبياى الهى نمى‌توانستند كُنْهِ هر پيامى را در اختيار هر كسى قرار دهند و خود فرموده‌اند:

اِنّا مَعاشِرَ الاَْنْبِياءِ نُكَلِّمُ النّاسَ عَلى قَدْرِ عُقُولِهِمْ؛[١] ما گروه پيامبران با مردم به اندازه عقل هايشان سخن مى گوييم.

با اين همه، چنين نيست كه پيامبران راه‌هاى قرب الى الله را از توده و عموم مردم دريغ داشته باشند، بلكه مطالب را به صورتى بيان كرده‌اند كه هر كس به اندازه فهم خود از آن‌ها استفاده كند. به عبارت ديگر، راه را به گونه‌اى نشان داده‌اند كه هر كس بسته به توان و همت خويش بتواند گام‌هايى در آن بردارد. طبعاً هر كس همت بيشتر و عالى‌ترى دارد، در اين راه بيشتر پيش مى‌رود و به نتايج و مدارج عالى‌تر و ارزشمندترى مى‌رسد و آن‌ها كه همت كمترى دارند به كمالات پايين‌تر و كمترى نايل مى‌شوند. سرّ اين‌كه در قرآن و روايات اصطلاحاً مضامين «متشابه» وجود دارد و يا گفته مى‌شود كه ظاهر و