آقْچورا، یوسف (١٢٩٣-١٣٥٤ق/١٨٧٦-١٩٣٥م)، نویسنده، روزنامه‌نگار، مورخ و سیاستمدار ترک. وی در شهر سیمبیرسک (اُلیانوفسک کنونی)، واقع بر کرانة راست رود ولگای میانه، زاده شد. پدرش حسن افندی، کارخانة پارچه‌بافی داشت. دوساله بود که پدرش درگذشت. در هفت الگی (١٣٠٠ق/١٨٨٣م) همراه مادرش به استانبول رفت. پس از گذراندن دورة تحصیلات در مدرسة نظام (حربیّه) (١٣١٤ق/١٨٩٦م) عضو ستاد ارتش شد، اما به سبب گرایش به جنبش ترکهای جوان از ارتش اخراج و به طرابلس غرب تبعید گردید. آنگاه به پاریس گریخت و در مدرسة علوم سیاسی به تحصیل پرداخت (١٣١٧ق/١٨٩٩م). سپس به روسیه رفت و در «مدرسة محمدیة» شهر قازان تدریس تاریخ، جغرافیا و ادبیات ترک را به عهده گرفت. در همان حال در نهضت سیاسی «اتفاق مسلمانان روسیه» به فعالیت پرداخت و از همان‌جا با روزنامة «ترجمان» همکاری کرد (ترک آنسیکلوپدیسی، ترک دیلی و ادبیاتی آنسیکلوپدیسی). پس از اعلام مشروطیت دوم در عثمانی (١٣٢٦ق/١٩٠٨م) به استانبول بازگشت و در «آکادمی حرب» و «دارالفنون» این شهر به تدریس تاریخ سیاسی پرداخت. آقچورا در استانبول انجمن ترک را بنیاد گذاشت (١٣٢٩ق/١٩١١م). این انجمن نشریه‌ای به نام «تورک یوردو» (میهن ترک) منتشر می‌کرد که اقچورا سردبیر آن بود و محتملاً در روسیه بیشتر از ترکیه خواننده داشت (ووسینیچ، ٢٠٤). مدتی نیز با عنوان نمایندة هلال احمر برای مبادلة اسرا به روسیه رفت (ترک دیلی و ادبیاتی آنسیکلوپدیسی). در جنگهای رهایی بخش ملی به آناتولی رفت و به «حزب ملّی ترک» (ملّی ترک فرقه‌سی) پیوست (ترک آنسیکلوپدیسی). در ١٣٢٤ق/١٩٢٥م در مدرسة حقوق در شهر آنکارا به تدریس تاریخ سیاسی پرداخت. در ذیحجّة ١٣٤٩ق/آوریل ١٩٣١م از سوی آتاتورک مأمور تشکیل انجمن تاریخ ترک شد و خود به ریاست آن تعیین گردید. در ١٣٤٢ق/١٩٢٤م از استانبول و در ١٣٥٤ق/١٩٣٥م از شهر قارص به نمایندگی مجلس برگزیده شد.
آقچورا از ناسیونالیستهای فعّال و متفکر ایده‌آلیست و از هواداران پان‌تورانیسم بود و به این مسلک به عنوان آرمانی فرهنگی می‌نگریست. او خواهان اتحاد همه ترکها خاصه ترکهای روسیه بود. خالده ادیب آدیوار نویسندة ترک (١٣٠٢-١٣٨٤ق/١٨٨٥-١٩٦٤م)، در خاطرات خود می‌نویسد: پان‌تورانیسم که مفهوم وسیع‌تری از ناسیونالیسم دارد، با ضیاگوکالپ و نویسندگانی چون احمد آقایِف و یوسف آقچورا پا به جهان گذاشت (ووسینیچ، ٢٠١). وی در ١٣٥٤ق/١٩٣٥م هنگامی که نمایندة مردم شهر قارص در مجلس بود درگذشت (ترک آنسیکلوپدیسی).
آقچورا در زمینة علمی نیز فعالیت می‌کرد و تألیفاتی در تاریخ و سیاست دارد که برخی عبارتند از: «خاطرات زندان» ، «وضع کنونی تاتارهای مسلمان روسیه و ارمانهای آنان» ، «جریانهای سیاسی اروپا» ، «سالنامة ترک» (١٩٢٨). «دوران فروپاشی امپراتوری عثمانی » (١٩٤٠)، «سه نوع سیاست »، «مسألة شرق» ، «درسهایی از تاریخ سیاسی» (٦ ج).

مآخذ: ترک آتسیکلودیسی؛ ترک دیلی و ادبیاتی آنسیکلوپدیسی؛ ووسینیچ، وین، تاریخ امپراتوری عثمانی، ترجمة سهیل آذری، تبریز، ١٣٤٦ش؛ نیز:

Seyit Kemal Karaalioğlu, Resimli Türk Edebiyatçilar sözluğu, Istanbul, ١٩٨٢.
جعفر شمار