طبيعيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٦٤ - سخن اندر ظاهرترين فعلى كه آسمان راست اندر خشك و تر

عالم اثر كنند [١]، و ظاهر تر اثرى آن‌ [٢] آفتابست، و آن ماه.

كه ماه مر [٣] ميوها را بپزد، و بافزايش خويشتن‌ [٤] مغزها را بيفزايد، و آبهاى درياها را [٥] مدّ كند.

و ظاهرترين فعل آفتاب اين گرم كردنست،- هر چند كه وى گرم نيست،- كه گرمى جفت سبب‌ [٦] حركت بر سواست، و حركت آفتاب حركت گرد است؛ و از جمله گوهر هاء آسمانيست، و گوهر آسمانى چنان كه پديد شد- بيشتر [٧] مخالف گوهر [٨] اين جاست.

و واجب نيست كه چون از آفتاب فعلى آيد آن فعل اندر وى بود [٩]، زيرا كه آفتاب چون روشنائى كند دو فعل‌ [١٠] كند: يكى گرم كردن- و يكى بر آوردن آنچه گرم كند.

و اگر واجب بودى كه چون گرم كردى وى گرم بودى بايستى كه‌

[١] كند- ط- د- ن- م- ك.

[٢] از- ك- د- ط- ن.

[٣] هر- ك.

[٤] نپزد الخ- آ،- بپزد و با افزايش الخ- ق،- بپزد و بافزايش فراش الخ- ه،- بپزد و بافزايش خويش- د- ن.

[٥] دريا را- م- ك- ن.

[٦] گرمى سبب- م- ك- د- ن- ل،- گرمى بسبب- ط.

[٧] بى: «آسمانيست» تا «بيشتر»- ه.

[٨] گوهر هاء- آ- ه.

[٩] بودا- ط.

[١٠] كند و فعل- د- ن- ط.