طبيعيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٢٤ - سخن اندر عقل فعال

يكى بود از آن عقلها كه اندر علم الهى گفتيم، و خاصه آن كه بدين عالم نزديكتر ست، و او را عقل فعال خوانند [١]،- كه وى‌ [٢] فعل كند اندر عقلهاء ما- تا [٣] از قوّت بفعل آيند، و ليكن:

تا نخست محسوسات- و خيالات نبوند [٤] عقل ما بفعل نيايد [٥]، و چون محسوسات و خيالات‌ [٦] موجود آيند [٧]، آميخته بوند صورتها با عرضهاء [٨] غريب؛ و پوشيده بوند چنان كه‌ [٩] چيزها اندر تاريكى. پس تابش عقل فعال بر خيالات افتد- چون: روشنائى آفتاب بر صورتها- كه اندر تاريكى بوند، پس از آن خيالات‌ [١٠] صورتهاء مجرّد اندر عقل افتند- چنان كه بسبب‌ [١١] روشنائى صورتهاء ديدنى اندر آينه- و چشم افتد، و [١٢] چون مجرد بوند كلّى بوند، كه هر گاه كه‌ [١٣] از مردمى فضولها جدا كنى معنى كلّى بماند

[١] نزديكتر ست كه بفعل افعال- آ- ه.

[٢] كه بايد- ل.

[٣] يا- د،- بى: ما تا از قوت- ه.

[٤] خيالات و نه- آ- ه،- خيالات پيوند- د.

[٥] نبايد- د.

[٦] بى و خيالات- ك،- و خيالها- كب.

[٧] موجود نيند- آ- ه.

[٨] باعراضهاء- ل- ط.

[٩] چنانچه- م- ك- كب- ل،- نه آنكه- آ- ه.

[١٠] خيالها- كب.

[١١] افتد چنانكه الخ- د،- افتد چنانكه سبب- آ- ه.

[١٢] بى: و- آ- ه،- و جسم افتد و- د.

[١٣] بى: كه- ه.