تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧١ - نكته فرق ميان" تنزيل" و" انزال"

چنان كه در آيه ١٠٦ سوره اسراء مى‌خوانيم: وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى‌ مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا:" ما قرآنى بر تو نازل كرديم كه به صورت آياتى جدا از هم مى‌باشد تا آن را تدريجا و با آرامش بر مردم بخوانى (و جذب دلها شود) و به طور قطع اين قرآن را تدريجا ما نازل كرديم".

جالب اينكه گاهى در يك آيه هر دو تعبير به دو منظور به كار رفته است، چنان كه قرآن مجيد در آيه ٢٠ سوره محمد مى‌گويد: وَ يَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْ لا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَ ذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ‌:

" مؤمنان مى‌گويند چرا سوره‌اى نازل نشده؟ هنگامى كه سوره محكمى نازل شود و يادى از جنگ در آن باشد منافقان بيمار دل را مى‌بينى آن چنان به تو نگاه مى‌كنند كه گويى مى‌خواهند قبض روح شوند"! گويى مؤمنان تقاضاى نزول تدريجى يك سوره را مى‌كنند تا با آن خو بگيرند، ولى از آنجا كه گاه نزول يك سوره به طور تدريجى در مورد مسائلى همچون جهاد سبب سوء استفاده منافقان مى‌شد تا مرحله به مرحله از آن شانه خالى كنند در اينگونه موارد سوره يك جا نازل مى‌گشت.

اين آخرين چيزى است كه در تفاوت اين دو تعبير مى‌توان گفت، و بر طبق آن آيات مورد بحث اشاره به هر دو گونه نزول كرده است، و از اين نظر جامعيت كامل دارد.

ولى با اين حال موارد استثنايى نيز براى تفسير و تفاوت فوق وجود دارد از جمله در آيه ٣٢ فرقان مى‌خوانيم: وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَكَ وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِيلًا:" كافران گفتند چرا قرآن يك جا بر او نازل نشده؟ اين به خاطر آنست كه قلب تو را محكم داريم، و آن را تدريجا بر تو فرو خوانديم".