تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠١ - نقشههاى مشركان شكست مىخورد

" مصنوع" انسان يا" معمول" انسان اطلاق شود به خاطر شكلى است كه انسان به آن مى‌دهد، و گر نه ماده آن را هم خدا آفريده است، اين درست به اين مى‌ماند كه مى‌گويند اين فرش، آن خانه، و آن اتومبيل ساخته انسان است. مسلما منظور اين نيست كه انسان مواد آنها را ساخته بلكه صورت آنها به دست انسان شكل مى‌گيرد.

اما اگر" ما" را مصدريه بگيريم مفهومش اين است كه خداوند هم شما را آفريده و هم اعمال شما را، البته اين معنى غلط نيست و بر خلاف پندار بعضى سر از جبر در نمى‌آورد، چرا كه اعمال ما هر چند به اراده ما انجام مى‌گيرد اما اراده و قدرت بر تصميم‌گيرى و نيروهاى ديگرى را كه افعال خود را با آن انجام مى‌دهيم همه از ناحيه خدا است، ولى با اينحال آيه ناظر به اين معنى نيست، بلكه ناظر به بتها است مى‌گويد" خدا هم خالق شما است و هم بتهايى كه ساخته و پرداخته‌ايد" و لطف سخن نيز در همين است، چرا كه بحث از بتها بوده نه از اعمال آدمى.

در حقيقت اين آيه شبيه مطلبى است كه در داستان موسى و ساحران آمده كه مى‌گويد: فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ ما يَأْفِكُونَ‌:" موسى عصا را رها كرد مار عظيمى شد و آنچه را به دروغ ساخته بودند بلعيد (منظور مارهاى ساختگى ساحران است) (اعراف- ١١٧).

*** ولى مى‌دانيم زورگويان و قلدران هرگز با منطق و استدلال آشنا نبوده‌اند، به همين دليل اين برهان گويا و نيرومند ابراهيم ع در قلب سردمداران نظام جبار بابل اثر نگذاشت، هر چند گروهى از توده مردم مستضعف را بيدار كرد، اما مستكبران كه پيشرفت اين منطق توحيدى را مزاحم منافع خويش مى‌ديدند با منطق زور و سرنيزه و آتش به ميدان آمدند، منطقى كه هرگز جز آن را نمى‌فهمند، تكيه بر قدرت خويش كردند" و فرياد زدند براى او بناى مرتفعى بسازيد و در ميان آن‌