تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٨ - تفسير

ندارد، مثلا از نزديكترين دوستانش، از محبوبترين وسائل زندگيش، از آبى كه مايه حيات او است، از نسيمى كه مايه نشاط او است، از زمين آرامى كه جايگاه استراحت و أمن و امان او محسوب مى‌شود.

آرى نزول عذاب الهى از اين طرق بسيار دردناك است، و اين همان است كه در باره قوم نوح و عاد و ثمود و قوم لوط و فرعون و قارون و مانند آنها مى‌خوانيم كه هر كدام از يكى از اين طرق كه هرگز انتظارش را نمى‌كشيدند گرفتار عذاب شدند.

*** در آخرين آيه مورد بحث نشان مى‌دهد كه عذاب دنيوى آنها تنها جنبه جسمانى نداشته، بلكه كيفر روانى نيز بوده است، مى‌فرمايد:" خداوند خوارى را در زندگى اين دنيا به آنها چشانيد" (فَأَذاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا) [١] آرى اگر انسان گرفتار مصيبتى شود اما آبرومند و سر بلند جان بسپارد مهم نيست، مهم آن است كه با خوارى و ذلت جان دهد، و با بى‌آبرويى و رسوايى گرفتار چنگال عذاب شود.

" ولى با اينهمه عذاب آخرت سخت‌تر و شديدتر و دردناكتر است اگر مى‌دانستند" (وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ‌).

تعبير به" اكبر" (بزرگتر) كنايه از شدت و سختى عذاب است.

*** نكته:

در ذيل اين آيات رواياتى وارد شده كه افقهاى وسيعترى از مفاهيم آيات را

---

[١]" خزى" به معنى خوارى و ذلت، و نيز به معنى رسوايى و فضاحت آمده است (به لسان العرب ماده خزى مراجعه شود).