باز کردن چشم است برای دیدن ، حکمت برای اندیشیدن است و موعظه برای به‌ خود آمدن ، حکمت زبان عقل است و موعظه پیام روح . از اینرو شخصیت‌ گوینده در موعظه نقش اساسی دارد ، بر خلاف حکمت . در حکمت روحها بیگانه وار با هم سخن می‌گویند و در موعظه حالتی شبیه جریان برق که یک‌ طرف آن گوینده است ، و طرف دیگر شنونده به وجود می‌آید و از این رو در اینگونه از سخن است که

" اگر از جان برون آید نشیند لاجرم بر دل "

، و گرنه از گوش شنونده تجاوز نمی‌کند . درباره سخنان موعظه‌ای گفته شده‌ است : " الکلام اذا خرج من القلب دخل فی القلب و اذا خرج من اللسان لم‌ یتجاوز الاذان" سخن اگر از دل برون آید و پیام روح باشد در دل نفوذ می‌کند اما اگر پیام روح نباشد و صرفا صنعت لفظی باشد از گوشها آنطرفتر نمی‌رود.

موعظه و خطابه

موعظه با خطابه نیز متفاوت است ، سر و کار خطابه نیز با احساسات‌ است اما خطابه برای تهییج و بیتات کردن احساسات است و موعظه برای رام‌ ساختن و تحت تسلط در آوردن ، خطابه آنجا به کار آید که احساسات خمود و راکد است و موعظه آنجا ضرورت پیدا می‌کند که شهوات و احساسات خود سرانه عمل می‌کنند . خطابه احساسات غیرت ، حمیت ، حمایت ، سلحشوری ، عصبیت ، برتری طلبی ، عزت طلبی ، مردانگی ، شرافت ، کرامت ، نیکوکاری‌ و خدمت را به جوش می‌آورد و پشت سر خود