ثانیا : مفهوم تقوا در نهج البلاغه مرادف با مفهوم پرهیز حتی به مفهوم‌ منطقی آن نیست ، تقوا در نهج البلاغه نیروئی است روحانی که بر اثر تمرینهای زیاد پدید می‌آید و پرهیزهای معقول و منطقی از یک طرف سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانی است . و از طرف دیگر ، معلول و نتیجه‌ آن است و از لوازم آن به شمار می‌رود . این حالت ، روح را نیرومند و شاداب می‌کند و به آن مصونیت می‌دهد ، انسانی که از این نیرو بی‌بهره باشد اگر بخواهد خود را از گناهان مصون و محفوظ بدارد چاره‌ای ندارد جز اینکه خود را از موجبات گناه دور نگهدارد ، و چون همواره موجبات گناه در محیط اجتماعی وجود دارد ، ناچار است از محیط کنار بکشد و انزوا و گوشه گیری اختیار کند . مطابق این منطق یا باید متقی و پرهیزکار بود و از محیط کناره گیری کرد و یا باید وارد محیط شد و تقوا را بوسید و کناری گذاشت . طبق این منطق‌ هر چه افراد اجتنابکارتر و منزوی‌تر شوند جلوه تقوائی بیشتری در نظر مردم‌ عوام پیدا می‌کنند . اما اگر نیروی روحانی تقوا در روح فردی پیدا شد ضرورتی ندارد که محیط را رها کند ، بدون رها کردن محیط خود را پاک و منزه نگه می‌دارد . دسته اول مانند کسانی هستند که برای پرهیز از آلودگی به یک بیماری‌ مسری ، به دامنه کوهی پناه می -