و بعد مى‌گويد: «شما افراد مشرك (در باره آفريننده‌اى كه انسان را از اين اصل بى‌ارزش، يعنى گل آفريده و از اين مراحل حيرت‌انگيز و حيرت‌زا گذرانده است) شك و ترديد به خود راه مى‌دهيد» (ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ).

موجودات بى‌ارزشى همچون بتها را در رديف او قرار داده، يا در قدرت پروردگار بر رستاخيز و زنده كردن مردگان شك و ترديد داريد.

در اين كه منظور از «اجل مسمّى» و «اجلا» در آيه چيست؟ آنچه از آيات قرآن و روايات اهل بيت عليه السّلام استفاده مى‌شود اين است كه «اجل» به تنهايى به معنى عمر و وقت و مدت غير حتمى، و «اجل مسمّى» به معنى عمر و مدت حتمى است، و به عبارت ديگر «اجل مسمّى» مرگ طبيعى و «اجل» مرگ زودرس است. ولى به هر حال هر دو اجل از ناحيه خداوند تعيين مى‌شود.

(آيه ٣)- در اين آيه براى پاسخ گفتن به كسانى كه براى هر دسته‌اى از موجودات خدايى قائلند و مى‌گويند خداى باران، خداى جنگ، خداى صلح، خداى آسمان و مانند آن‌ [١] چنين مى‌گويد: «اوست خداوندى كه بر تمام آسمانها و زمين حكومت مى‌كند» (وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ).

بديهى است كسى كه در همه جا حكومت مى‌كند و تدبير همه چيز به دست او است و در همه جا حضور دارد، تمام اسرار و نهانها را مى‌داند، و لذا در جمله بعد مى‌گويد: «چنين پروردگارى پنهان و آشكار شما را مى‌داند و نيز از آنچه انجام مى‌دهيد و به دست مى‌آوريد باخبر است» (يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ وَ يَعْلَمُ ما تَكْسِبُونَ).

(آيه ٤)- گفتيم در سوره انعام روى سخن بيشتر با مشركان است، و قرآن به انواع وسائل براى بيدارى و آگاهى آنها متوسل مى‌شود، در اين آيه به روح لجاجت و بى‌اعتنايى و تكبر مشركان در برابر حق و نشانه‌هاى خدا اشاره كرده، مى‌گويد: «آنها چنان لجوج و بى‌اعتنا هستند كه هر نشانه‌اى از نشانه‌هاى پروردگار را مى‌بينند، فورا از آن روى برمى‌گردانند» (وَ ما تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كانُوا عَنْها مُعْرِضِينَ).

[١]. و اين همان عقيده ارباب انواع مى‌باشد كه در يونان قديم نيز وجود داشته است.