برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٧٦ - محتواى سوره

اين روحيه منحصر به دوران جاهليت و مشركان عرب نبوده، الان هم بسيارى را مى‌بينيم كه در يك عمر شصت ساله حتى، زحمت يك ساعت تحقيق و جستجو در باره خدا و مذهب به خود نمى‌دهند، سهل است اگر كتاب و نوشته‌اى در اين زمينه به دست آنها بيفتد به آن نگاه نمى‌كنند، و اگر كسى با آنها در اين باره سخن گويد، گوش فرا نمى‌دهند، اينها جاهلان لجوج و بى‌خبرى هستند كه ممكن است گاهى در كسوت دانشمند ظاهر شوند!

(آيه ٥)- سپس به نتيجه اين عمل آنها اشاره كرده، و مى‌گويد: «نتيجه اين شد كه آنها حق را به هنگامى كه به سراغشان آمد تكذيب كردند» (فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ).

در حالى كه اگر در آيات و نشانه‌هاى پروردگارت دقت مى‌نمودند، حق را به خوبى مى‌ديدند و مى‌شناختند و باور مى‌كردند.

«و نتيجه اين تكذيب را به زودى دريافت خواهند داشت، و خبر آنچه را به باد مسخره گرفتند به آنها مى‌رسد» (فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْباءُ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ).

در دو آيه فوق در حقيقت اشاره به سه مرحله از كفر شده كه مرحله به مرحله تشديد مى‌گردد، نخست مرحله اعراض و روى گردانيدن، سپس مرحله تكذيب و بعدا مرحله استهزاء و مسخره كردن حقايق و آيات خدا.

(آيه ٦)- سرنوشت طغيانگران! از اين آيه به بعد، قرآن يك برنامه تربيتى مرحله به مرحله را، براى بيدار ساختن بت‌پرستان و مشركان- به تناسب انگيزه‌هاى مختلف شرك و بت‌پرستى- عرضه مى‌كند.

نخست براى كوبيدن عامل غرور كه يكى از عوامل مهم طغيان و سركشى و انحراف است، دست به كار شده و با يادآورى وضع اقوام گذشته و سر انجام دردناك آنها، به اين افراد، كه پرده غرور بر چشمانشان افتاده است هشدار مى‌دهد و مى‌گويد: «آيا اينها مشاهده نكردند چه اقوامى را پيش از آنها هلاك كرديم، اقوامى كه امكاناتى در روى زمين در اختيار آنها گذاشتيم كه در اختيار شما نگذاشتيم» (أَ لَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ ما لَمْ‌