برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠ - آسمانهاى هفت گانه

خدا همه مواهب زمين را براى انسان آفريده است و در اين سلسله آيات كه از آيه ٣٠ شروع و به آيه ٣٩ پايان مى‌يابد سه مطلب اساسى مطرح شده است:

١- خبر دادن پروردگار به فرشتگان راجع به خلافت و سرپرستى انسان در زمين.

٢- دستور خضوع و تعظيم فرشتگان در برابر نخستين انسان.

٣- تشريح وضع آدم و زندگى او در بهشت و حوادثى كه منجر به خروج او از بهشت گرديد و سپس توبه آدم، و زندگى او و فرزندانش در زمين.

اين آيه از نخستين مرحله سخن مى‌گويد، خواست خداوند چنين بود كه در روى زمين موجودى بيافريند كه نماينده او باشد، صفاتش پرتوى از صفات پروردگار، و مقام و شخصيتش برتر از فرشتگان.

لذا نخست مى‌گويد: «بخاطر بياور هنگامى را كه پروردگارت به فرشتگان گفت من در روى زمين جانشينى قرار خواهم داد» (وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً).

«خليفه» به معنى جانشين است،- همانگونه كه بسيارى از محققان پذيرفته‌اند- منظور خلافت الهى و نمايندگى خدا در زمين است، زيرا سؤالى كه بعد از اين فرشتگان مى‌كنند و مى‌گويند نسل آدم ممكن است مبدء فساد و خونريزى شود و ما تسبيح و تقديس تو مى‌كنيم متناسب همين معنى است، چرا كه نمايندگى خدا در زمين با اين كارها سازگار نيست.

به هر حال خدا مى‌خواست موجودى بيافريند كه گل سرسبد عالم هستى باشد و شايسته، مقام خلافت الهى و نماينده «اللّه» در زمين گردد.

سپس در اين آيه اضافه مى‌كند: فرشتگان به عنوان سؤال براى درك حقيقت و نه به عنوان اعتراض «عرض كردند: آيا در زمين كسى را قرار مى‌دهى كه فساد كند و خونها بريزد»؟! (قالُوا أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ).

«در حالى كه ما تو را عبادت مى‌كنيم تسبيح و حمدت بجا مى‌آوريم و تو را از آنچه شايسته ذات پاكت نيست پاك مى‌شمريم» (وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ).