برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٨ - اسباب بخشودگى گناهان

طبق روايتى كه از امير مؤمنان على عليه السّلام نقل شده اين آيه اميدبخش‌ترين آيات قرآن است و افراد موحد را به لطف و رحمت پروردگار دلگرم مى‌سازد، زيرا در اين آيه خداوند امكان بخشش همه گناهان را غير از شرك بيان كرده است.

اسباب بخشودگى گناهان-

از آيات قرآن استفاده مى‌شود كه وسائل آمرزش و بخشودگى گناه متعدد است از جمله:

١- توبه و بازگشت به سوى خدا كه توأم با پشيمانى از گناهان گذشته و تصميم بر اجتناب از گناه در آينده و جبران عملى اعمال بد به وسيله اعمال نيك بوده باشد.

٢- كارهاى نيك فوق العاده‌اى كه سبب آمرزش اعمال زشت مى‌گردد.

٣- شفاعت كه شرح آن در ذيل آيه ٤٨ سوره بقره گذشت.

٤- پرهيز از گناهان «كبيره» كه موجب بخشش گناهان «صغيره» مى‌باشد.

٥- عفو الهى كه شامل افرادى مى‌شود كه شايستگى آن را دارند.

(آيه ٤٩)

شأن نزول:

يهود و نصارى براى خود امتيازاتى قائل بودند و همان طور كه در آيات قرآن نقل شده گاهى مى‌گفتند: «ما فرزندان خداييم» (مائده: ١٨) و گاهى مى‌گفتند: «بهشت مخصوص ماست و غير از ما، در آن راهى ندارد». (بقره: ١١١) اين آيه و آيه بعد نازل شد و به اين پندارهاى باطل پاسخ گفت.

تفسير:

خودستايى- در اين آيه به يكى از صفات نكوهيده اشاره شده كه گريبانگير بسيارى از افراد و ملتها مى‌شود و آن خودستايى و خويشتن را پاك نشان دادن و فضيلت براى خود ساختن است، مى‌گويد. «آيا نديدى كسانى را كه خودستايى مى‌كنند» (أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ).

سپس مى‌فرمايد: «خداوند هر كه را بخواهد مى‌ستايد» (بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ).

و تنها اوست كه از روى حكمت و مشيت بالغه بدون كم و زياد، افراد را طبق شايستگيهايى كه دارند، مدح و ستايش مى‌كند «و هرگز به هيچ كس، سر سوزنى ستم نخواهد شد» (وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا).