برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٣ - سوره آل عمران

و گفتگو كرديد ولى چرا در باره آنچه به آن آگاهى نداريد، بحث و گفتگو مى‌كنيد»؟

(ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ حاجَجْتُمْ فِيما لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ).

يعنى شما در مسائل مربوط به مذهب خودتان كه از آن آگاهى داشتيد بحث و گفتگو كرديد و ديديد كه حتى در اين مباحث گرفتار چه اشتباهات بزرگى شده‌ايد و چه اندازه از حقيقت دور افتاده‌ايد (و در واقع علم شما جهل مركب بود) با اين حال چگونه در چيزى كه از آن اطلاع نداريد بحث و گفتگو مى‌كنيد! سپس براى تأكيد مطالب گذشته و آماده ساختن براى بحث آينده مى‌گويد:

«خدا مى‌داند و شما نمى‌دانيد» (وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ).

آرى، او مى‌داند كه در چه تاريخى آيين خود را بر ابراهيم نازل كرده!

(آيه ٦٧)- سپس با صراحت تمام به اين مدعيان پاسخ مى‌گويد كه: «ابراهيم نه يهودى بود و نه نصرانى، بلكه موحد خالص و مسلمان (پاك نهادى) بود» (ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً).

خداوند پس از توصيف ابراهيم (ع) به عنوان حنيف و مسلم، مى‌فرمايد: «او هرگز از مشركان نبود» (وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ).

تا هر گونه ارتباطى ميان ابراهيم و بت پرستان عرب را نفى كند.

(آيه ٦٨)- بنابر آنچه گفته شد معلوم شد كه ابراهيم پيرو هيچ يك از اين آيينها نبوده، تنها چيزى كه در اينجا باقى مى‌ماند اين است كه چگونه مى‌توان خود را پيرو اين پيامبر بزرگ كه همه پيروان اديان الهى براى او عظمت قائل هستند دانست! در آيه مورد بحث به اين معنى پرداخته و مى‌گويد: «سزاوارترين مردم به ابراهيم آنها هستند كه از او پيروى كردند و اين پيامبر (پيامبر اسلام) و كسانى كه به او ايمان آورده‌اند مى‌باشند» (إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا).

اهل كتاب با عقايد شرك آميز خود كه اساسى‌ترين اصل دعوت ابراهيم (ع) يعنى توحيد را زير پاگذارده‌اند، و يا بت‌پرستان عرب كه درست در نقطه مقابل آيين ابراهيم (ع) قرار گرفته‌اند چگونه مى‌توانند خود را پيرو ابراهيم و در خط او بدانند!