برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٥ - سوره آل عمران

لايق هدايت الهى نيست او زمينه‌هاى هدايت را در وجود خود از ميان برده است.

(آيه ٨٧)- سپس مى‌افزايد: «آنها كيفرشان اين است كه لعن خداوند و فرشتگان و همه مردم بر آنهاست» (أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ).

(آيه ٨٨)- در اين آيه مى‌افزايد: «اين در حالى است كه آنها همواره در اين لعن و طرد و نفرت مى‌مانند و مجازات آنها تخفيف نمى‌يابد و به آنها مهلت داده نمى‌شود» (خالِدِينَ فِيها لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ).

در واقع اگر اين لعن و طرد جاودانى نبود و يا جاودانى بود و تدريجا تخفيف مى‌يافت و يا حد اقل مهلتى به آنها داده مى‌شد تحملش آسانتر بود ولى هيچ يك از اينها در باره آنها نيست عذابشان دردناك و جاودانى و غير قابل تخفيف و بدون هيچ گونه مهلت است.

(آيه ٨٩)- در اين آيه راه بازگشت را به روى اين افراد مى‌گشايد و به آنان اجازه توبه مى‌دهد چرا كه هدف قرآن در همه جا اصلاح و تربيت است.

مى‌فرمايد: «مگر كسانى كه بعد از آن توبه كنند و اصلاح نمايند و در مقام جبران برآيند (كه توبه آنان پذيرفته مى‌شود) زيرا خداوند آمرزنده و مهربان است» (إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ).

از اين تعبير استفاده مى‌شود كه گناه نقصى در ايمان انسان ايجاد مى‌كند كه بعد از توبه بايد تجديد ايمان كند تا اين نقص بر طرف گردد.

(آيه ٩٠)

شأن نزول:

بعضى گفته‌اند اين آيه در مورد اهل كتاب كه قبل از بعث پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله به او ايمان آورده بودند، اما پس از بعثت به او كفر ورزيدند نازل شده است.

تفسير:

توبه بى‌فايده- در آيات قبل سخن از كسانى در ميان بود كه از راه انحرافى خود پشيمان شده و توبه حقيقى نموده بودند و لذا توبه آنها قبول شد ولى در اين آيه سخن از كسانى است كه توبه آنها پذيرفته نيست، مى‌فرمايد: «كسانى كه بعد از ايمان آوردن كافر شدند سپس بر كفر خود افزودند (و در اين راه اصرار