برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩١ - محتواى سوره

پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به اندازه كافى براى آنها معجزه آورده بود.

لذا قرآن در پاسخ آنها مى‌گويد: «به آنها بگو: خداوند قادر است آيه و معجزه‌اى (كه شما پيشنهاد مى‌كنيد) بر پيامبر خود نازل كند» (قُلْ إِنَّ اللَّهَ قادِرٌ عَلى‌ أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً).

ولى اين كار يك اشكال دارد كه غالب شما از آن بى‌خبريد و آن اين كه اگر به اين گونه تقاضاها كه از سر لجاجت مى‌كنيد ترتيب اثر داده شود سپس ايمان نياوريد همگى گرفتار مجازات الهى شده، نابود خواهيد گشت، زيرا اين نهايت بى‌حرمتى نسبت به ساحت مقدس پروردگار و فرستاده او و آيات و معجزات اوست، لذا در پايان آيه مى‌فرمايد «ولى اكثر آنها نمى‌دانند» (وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ).

(آيه ٣٨)- اين آيه به دنبال آيات گذشته كه در باره مشركان بحث مى‌كرد و آنها را به سرنوشتى كه در قيامت دارند متوجه مى‌ساخت، سخن از «حشر» و رستاخيز عمومى تمام موجودات زنده، و تمام انواع حيوانات به ميان آورده، نخست مى‌گويد: «هيچ جنبنده‌اى در زمين، و هيچ پرنده‌اى كه با دو بال خود پرواز مى‌كند نيست مگر اين كه امتهايى همانند شما هستند» (وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ).

و به اين ترتيب هر يك از انواع حيوانات و پرندگان براى خود امتى هستند همانند انسانها يعنى: آنها نيز در عالم خود داراى علم و شعور و ادراك هستند، خدا را مى‌شناسند و به اندازه توانايى خود او را تسبيح و تقديس مى‌گويند، اگر چه فكر آنها در سطحى پايين‌تر از فكر و فهم انسانهاست.

سپس در جمله بعد مى‌گويد: «ما در اين كتاب هيچ چيز را فروگذار نكرديم» (ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ).

و در پايان آيه مى‌گويد «تمام آنها به سوى خدا در رستاخيز جمع مى‌شوند» (ثُمَّ إِلى‌ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ).

روى اين جهت آيه به مشركان اخطار مى‌كند خداوندى كه تمام اصناف حيوانات را آفريده، و نيازمنديهاى آنها را تأمين كرده، و مراقب تمام افعال آنهاست‌