برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠ - ٤- چرا صفات ديگر خدا در «بسم اللّه» نيامده است؟

٤- كلمه‌ «الْعالَمِينَ» جمع «عالم» است و عالم به معنى مجموعه‌اى است از موجودات مختلف و هنگامى كه به صورت «عالمين» جمع بسته مى‌شود اشاره به تمام مجموعه‌هاى اين جهان است.

در روايتى از على عليه السّلام چنين مى‌خوانيم كه در ضمن تفسير آيه‌ «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» فرمود: «رَبِّ الْعالَمِينَ‌ اشاره به مجموع همه مخلوقات است اعم از موجودات بيجان و جاندار».

(آيه ٣)- «خداوندى كه بخشنده و بخشايشگر است» و رحمت عام و خاصش همه را رسيده. (الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ).

معنى «رحمن» و «رحيم» و همچنين تفاوت ميان اين دو كلمه را در تفسير «بسم اللّه» خوانديم. نكته‌اى كه بايد اضافه كنيم اين است كه اين دو صفت در نمازهاى روزانه ما حد اقل ٣٠ بار تكرار مى‌شوند (در هر يك از دو ركعت اول نماز دوازده بار) و به اين ترتيب ٦٠ مرتبه خدا را به صفت رحمتش مى‌ستائيم. و اين درسى است براى همه انسانها كه خود را در زندگى بيش از هر چيز به اين اخلاق الهى متخلق كنند.

به علاوه اشاره‌اى است به اين واقعيت كه اگر ما خود را عبد و بنده خدا مى‌دانيم مبادا رفتار مالكان بى‌رحم نسبت به بردگانشان در نظرها تداعى شود.

نكته ديگر اينكه «رحمان و رحيم» بعد از «رَبِّ الْعالَمِينَ» اشاره به اين است كه ما در عين قدرت نسبت به بندگان خويش، با مهربانى و لطف رفتار مى‌كنيم.

(آيه ٤)- دومين اصل مهم اسلام يعنى قيامت و رستاخيز: «خداوندى كه مالك روز جزاست» (مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ).

در اينجا تعبير به «مالكيت خداوند» شده است، كه نهايت سيطره و نفوذ او را بر همه چيز و همه كس در آن روز مشخص مى‌كند، روزى كه همه انسانها در آن دادگاه بزرگ براى حساب. حاضر مى‌شوند و در برابر مالك حقيقى خود قرار مى‌گيرند، تمام گفته‌ها و كارها و حتى انديشه‌هاى خود را حاضر مى‌بينند، هيچ چيز حتى به اندازه سر سوزنى نابود نشده و به دست فراموشى نيفتاده است،